بررسی گسترده ی فقهی: معونه الظالمین، الولایه من قِبَل الجائر و جوائز السلطان صفحه 375

زندگی اش را تأمین کند، یک دوازدهم است و کسی که ضیعه اش نمی تواند زندگی اش را تأمین کند، لازم نیست یک دوازدهم و نه غیر آن را بپردازد.

سند شیخ به محمد بن الحسن الصفار تمام است، احمد بن محمد و عبدالله بن محمد، فرزندان محمد بن عیسی الاشعری شیخ قمیین می باشند که احمد بن محمد بن عیسی توثیق دارد و در وثاقت عبدالله بن محمد کلام است. علی بن مهزیار هم دارای وثاقت است. بنابراین این روایت از لحاظ سند تمام است.

وجه استدلال به روایت

نحوه ی استدلال متمسکین به این صحیحه از جمله محقق همدانی(1) و محقق ایروانی(2) … قدس سرهما … بر جواز تملّک مجهول المالک این چنین است که در این صحیحه، امام … علیه السلام … یکی از موارد خمس را «مَال یُؤْخَذُ لَا یُعْرَفُ لَهُ صَاحِبٌ» نام می برند؛ یعنی مالی که أخذ می شود و صاحبش مجهول است خمس به آن تعلّق می گیرد، پس معلوم می شود مجهول المالک ملکش شده که باید خمسش را بپردازد و الا به چه

1- مصباح الفقیه، ج 14، ص168: و لکن ربّما یظهر من صحیحه ابن مهزیار- الطویله- أنّ المال الذی لا یعرف صاحبه یجوز تملّکه حیث عدّه من جمله الغنائم و الفوائد التی یجب فیها الخمس، فقال فیها: «و الغنائم و الفوائد یرحمک اللّه فهی الغنیمه یغنمها المرء، و الفائده یفیدها، و الجائزه من الإنسان للإنسان التی لها خطر، و المیراث الذی لا یحتسب من غیر أب و لا ابن، و مثل عدوّ یصطلم فیؤخذ ماله، و مثل مال یوجد و لا یعرف له صاحب» الحدیث. کما أنّه قد یستشعر ذلک من بعض الأخبار المتقدمّه، التی ورد فیها الأمر بتخمیس المال الذی أغمض فی مطالبه، کما تقدّمت الإشاره إلیه.

2- حاشیه المکاسب (للإیروانی)، ج 1، ص62: هذا و لکن فی صحیحه علی بن مهزیار المفصّله الوارده فی وجوب الخمس فی أرباح المکاسب قوله … علیه السلام … و أمّا الغنائم و الفوائد یرحمک اللّه فهی الغنیمه یغنمها المرء و الفائده یفیدها و الجائزه من الإنسان للإنسان الّتی لها خطر و المیراث الّذی لا یحتسب من غیر أب و لا ابن و مثل عدو یصطلم فیؤخذ ماله و مثل مال یؤخذ و لا یعرف له صاحب و هذه الصّحیحه صریحه فی جواز تملّک مجهول المالک بعد إخراج خمسه.