بررسی گسترده ی فقهی: معونه الظالمین، الولایه من قِبَل الجائر و جوائز السلطان صفحه 402

نقل روایت کند بعید است(1)، هرچند این احتمال که سفری به نیشابور داشته یا فضل بن شاذان سفری به قم داشته یا نظائر آن منتفی نیست. امّا در مورد محمد بن اسماعیل البندقی النیشابوری این مقرّب وجود دارد که ایشان نیشابوری بوده و تناسب اقتضاء می کند که راوی از فضل بن شاذان ایشان باشد، کما این که از بعضی روایات استفاده می شود محمد بن اسماعیل النیشابوری راوی و مطّلع از احوال فضل بن شاذان بوده است.

1- علاوه آن که کلینی در چند جای کافی که از محمد بن اسماعیل البرمکی نقل کرده، با یک یا دو واسطه نقل کرده و احتمال این که مستقیماً بتواند از ایشان نقل کند بعید است. • الکافی، ج1، کتاب التوحید، باب حدوث العالم و إثبات المحدث، ح3، ص78: حَدَّثَنِی مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ الْأَسَدِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ الْبَرْمَکِیِّ الرَّازِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ بُرْدٍ الدِّینَوَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْخُرَاسَانِیِّ خَادِمِ الرِّضَا … علیه السلام … قَالَ: دَخَلَ رَجُلٌ مِنَ الزَّنَادِقَهِ عَلَی أَبِی الْحَسَنِ ... . ( همان، ج 6، کتاب الاطعمه، باب التمر، ح6، ص345: عِدَّهٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ الرَّازِیِ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ جَعْفَرٍ الْجَعْفَرِیِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا … علیه السلام … وَ بَیْنَ یَدَیْهِ تَمْرٌ بَرْنِیٌّ وَ هُوَ مُجِدٌّ فِی أَکْلِهِ یَأْکُلُهُ بِشَهْوَهٍ فَقَالَ لِی یَا سُلَیْمَانُ ادْنُ فَکُلْ ... . ( همان، ج 4، کتاب الصیام، بَابُ النَّوَادِرِ، ح1، ص169: مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنِ السَّیَّارِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ الرَّازِیِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ الثَّانِی … علیهما السلام … قَالَ: قُلْتُ لَهُ: جُعِلْتُ فِدَاکَ مَا تَقُولُ فِی الصَّوْمِ فَإِنَّهُ قَدْ رُوِیَ أَنَّهُمْ لَا یُوَفَّقُونَ لِصَوْمٍ؟ فَقَالَ: أَمَا إِنَّهُ قَدْ أُجِیبَتْ دَعْوَهُ الْمَلَکِ فِیهِمْ قَالَ: فَقُلْتُ: وَ کَیْفَ ذَلِکَ جُعِلْتُ فِدَاکَ؟ قَالَ: إِنَّ النَّاسَ لَمَّا قَتَلُوا الْحُسَیْنَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ أَمَرَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی مَلَکاً یُنَادِی أَیَّتُهَا الْأُمَّهُ الظَّالِمَهُ الْقَاتِلَهُ عِتْرَهَ نَبِیِّهَا لَا وَفَّقَکُمُ اللَّهُ لِصَوْمٍ وَ لَا لِفِطْرٍ. جناب کشی هم که در طبقه ی کلینی قرار دارد، وقتی از محمد بن اسماعیل البندقی النیشابوری نقل می کند بدون واسطه نقل می کند، ولی وقتی از محمد بن اسماعیل الرازی نقل می کند با واسطه نقل می کند. (رجال الکشی، ص538: ذکر أبو الحسن محمد بن إسماعیل البندقی النیسابوری: أن الفضل بن شاذان بن الخلیل نفاه عبد الله بن طاهر عن نیسابور ... . ( همان، ص4: حمدویه و إبراهیم ابنا نصیر قالا حدثنا محمد بن إسماعیل الرازی قال حدثنی ... .