بررسی گسترده ی فقهی: معونه الظالمین، الولایه من قِبَل الجائر و جوائز السلطان صفحه 410

مندوبه بوده است؟ شاید با قرائنی معلوم بوده که صدقه ی واجب بوده است.

2. در مورد خصوص پیامبر اکرم … صلی الله علیه و آله و سلم … و ائمه … علیهم السلام … و شاید فرزندان بدون واسطه ی آن حضرات این احتمال وجود دارد که حتّی صدقه ی مندوبه نیز بر آن ها حرام بوده است. شاید به همین خاطر باشد که وقتی اشعث بن قیس چیزی برای امیرالمؤمنین … علیه السلام … آورد به حسب نهج البلاغه حضرت می فرماید: «أَ صِلَهٌ أَمْ زَکَاهٌ أَمْ صَدَقَهٌ فَذَلِکَ مُحَرَّمٌ عَلَیْنَا أَهْلَ الْبَیْتِ».(1)

3. گرچه صدقه ی مندوبه به حسب طبع اوّلی بر بنی هاشم و اهل بیت … علیهم السلام … جایز است، امّا اگر عنوان ثانوی بر آن منطبق شود که مثلاً موجب ذلّت آن ها شود و از راه نگاه حقارت به آنان باشد، چنین صدقه ای بر آن ها حرام بوده و به همین خاطر حضرت آن صدقات را از دست اطفال می گرفتند.

4. بعضی از قدیم احتمال داده اند صدقه به جهت دفع بلا بر بنی هاشم حرام باشد؛ چون همراه با تحقیر آنان است. این جواب در مورد قضیه ی کربلا یا قضیه ی پیامبر اکرم … صلی الله علیه و آله و سلم … ممکن است کاربرد نداشته باشد؛ زیرا نمی توان احراز کرد برای دفع بلا بوده، بلکه بیشتر به خاطر ترحم بوده است.

علاوه بر این که قضیه ی دادن نان و خرما با سند قابل اعتمادی که حکم فقهی بر آن مترتب شود، نقل نشده است.

1- نهج البلاغه (للصبحی صالح)، ص346: ... وَ أَعْجَبُ مِنْ ذَلِکَ طَارِقٌ طَرَقَنَا بِمَلْفُوفَهٍ فِی وِعَائِهَا وَ مَعْجُونَهٍ شَنِئْتُهَا کَأَنَّمَا عُجِنَتْ بِرِیقِ حَیَّهٍ أَوْ قَیْئِهَا فَقُلْتُ أَ صِلَهٌ أَمْ زَکَاهٌ أَمْ صَدَقَهٌ فَذَلِکَ مُحَرَّمٌ عَلَیْنَا أَهْلَ الْبَیْتِ فَقَالَ لَا ذَا وَ لَا ذَاکَ وَ لَکِنَّهَا هَدِیَّهٌ فَقُلْتُ هَبِلَتْکَ الْهَبُولُ أَ عَنْ دِینِ اللَّهِ أَتَیْتَنِی لِتَخْدَعَنِی أَ مُخْتَبِطٌ أَنْتَ أَمْ ذُو جِنَّهٍ أَمْ تَهْجُرُ وَ اللَّهِ لَوْ أُعْطِیتُ الْأَقَالِیمَ السَّبْعَهَ بِمَا تَحْتَ أَفْلَاکِهَا عَلَی أَنْ أَعْصِیَ اللَّهَ فِی نَمْلَهٍ أَسْلُبُهَا جُلْبَ شَعِیرَهٍ مَا فَعَلْتُهُ ... .