بررسی گسترده ی فقهی: معونه الظالمین، الولایه من قِبَل الجائر و جوائز السلطان صفحه 490

بین اموالی که عدواناً و ظلماً تلف کرده، که نسبت به اموالی که سهواً تلف کرده بگوییم جزء دیونش محسوب می شود و باید از ترکه اش کم شود، ولی اگر عدواناً و ظلماً تلف کرده باشد جزء دیونش محسوب نشده و از ترکه اش کم نمی شود؟!

هم چنین چه فرقی بین ظلمه و غیر ظلمه در این جا وجود دارد که اگر ظلمه اموال مردم را عدواناً و ظلماً تلف کنند، از دیونشان محسوب نمی شود، ولی غیر ظلمه اگر چه عدواناً و ظلماً مالی را تلف کنند، از دیونشان محسوب می شود؟!

پس دلیل اولّشان بر انصراف ادلّه از چنین دیونی درست نیست و اطلاق آیه ی شریفه شامل آن می شود و هیچ مانعی از شمول وجود ندارد.

و امّا دلیل دوم ایشان که سیره بر عدم احتساب مظالم تالف از دیون ظلمه وجود دارد، می گوییم:

اولاً: چنین ظلمه ای تعدادشان کم است و در حدّی نیست که بتوان بر کیفیت برخورد با ترکه ی آنان، سیره اطلاق کرد.

ثانیاً: چنین سیره ای هم اگر باشد، منتسب به خود ظالمین و اطرافیانشان است که به خاطر قلّت مبالات، چنین می کردند و در هنگام حیات ظالمین هم به آن ها اعتراض نمی کردند. بنابراین چنین سیره ای کاشفیتی از حکم شرع ندارد.

و در مورد عدم اعتراض معصومین … علیهم السلام … هم می گوییم:

اولاً: در مرأی و منظرشان نبوده است.

ثانیاً: با اطلاقات و عمومات فراوانی که از معصومین … علیهم السلام … رسیده، این سیره مورد ردع قرار گرفته و به گونه ای شیوع نداشته که نیاز به ردع خاصّی باشد.