بررسی گسترده ی فقهی: معونه الظالمین، الولایه من قِبَل الجائر و جوائز السلطان صفحه 88

بررسی کلام شیخ در احکام تولّی از قبل جائر به جهت قیام به مصالح عباد

در بررسی فرمایشات مرحوم شیخ در احکام تولّی از قِبَل جائر می گوییم: عمده دلیلی که بر حرمت تولّی از قِبَل جائر توانستیم اقامه کنیم، انسلاک در اعوان الظلمه بود که موثقه ی سکونی در حرمت آن فرمود:

«إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَهِ نَادَی مُنَادٍ أَیْنَ أَعْوَانُ الظَّلَمَهِ وَ مَنْ لَاقَ لَهُمْ دَوَاهً أَوْ رَبَطَ کِیساً أَوْ مَدَّ لَهُمْ مَدَّهَ قَلَمٍ فَاحْشُرُوهُمْ مَعَهُمْ»(1)

بنابراین حرمت تولّی از قِبَل جائر، دائر مدار صدق عنوان عون الظلمه می باشد. پس هرگاه بر تولّی از قِبَل جائر عنوان عون الظلمه صدق نکند، دلیلی بر حرمت آن نیست و دلیل «رُفِعَ مَا لَا یَعْلَمُون» هم دالّ بر حلّیت آن است، هرچند خلاف احتیاط است؛ زیرا نزدیک شدن به گناه، امر نامطلوبی بوده و خلاف احتیاط است. مگر این که با داخل شدن در دستگاه ظلم بتواند به مؤمنین کمک کند که در این صورت می توانیم بگوییم استحباب هم دارد.

امّا در صورتی که عنوان عون الظلمه بر تولّی از قِبَل جائر منطبق باشد، باید بررسی کنیم که در عین حال راهی بر جواز تولّی وجود دارد یا خیر؟

ما فی الجمله می پذیریم که در مواردی تولّی جایز است، امّا نه به نحوی که مرحوم شیخ فرمودند که اگر کسی برای تأمین معاش داخل در دستگاه ظلم شود و در ضمن قصد کمک به مؤمنین هم داشته باشد جایز است، نهایت آن که

1- وسائل الشیعه، ج 17، کتاب التجاره، أبواب ما یکتسب به، باب42، ح11، ص180 و عقاب الاعمال، ص260: وَ [مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ] فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنِ ابْنِ الْمُغِیرَهِ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ … علیهم السلام … قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ … صلی الله علیه و آله و سلم …: إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَهِ نَادَی مُنَادٍ أَیْنَ أَعْوَانُ الظَّلَمَهِ وَ مَنْ لَاقَ لَهُمْ دَوَاهً أَوْ رَبَطَ کِیساً أَوْ مَدَّ لَهُمْ مَدَّهَ قَلَمٍ فَاحْشُرُوهُمْ مَعَهُمْ.