بررسی مصادر و منابع فقه فریقین صفحه 11

1- اصول کافی، ج 1، ص 32 (البته تفقه در دین اعم از فقه است و شامل غیر فقیه هم می شود)

2- اصول کافی، ج1 ص 32 و تحف العقول، ص 292.

3- آشنایی با علوم اسلامی 3، ص52.

استنباط احکام برای فقیه مشکلتر می شود و به قول شهید صدر در فهم و دریافت حکم از مدارک شرعی، از نواحی متعدّدی غموض حاصل می شود و در کار استنباط احکام، فاصله ها و موانع متنوعی پدید می آید، ولی از طرف دیگر هر چه زمان گذشته و علوم گسترش یافته، عمق و ژرفای سخنان پیامبر صلی الله علیه و آله و احکام اسلام بیشتر نمودار شده است.

خود رسول اکرم صلی الله علیه و آله بارها فرمود: «سخنان مرا بنویسید و به آیندگان برسانید.»

در پاره ای از سخنان آن حضرت، اشاره و تعریضی به این مطلب شده است که نسلهای آینده معنی سخنان مرا بهتر از شما درک می کنند. و از امام صادق علیه السلامنقل شده است که روزی پیامبر صلی الله علیه و آله در مسجد خیف برای مردم خطبه خواند و چنین فرمود:

نَضَّرَ اللّه ُ عبدا سَمِعَ مقالَتی فَوَعاها و حَفِظَها و بَلَّغَها من لَمْ یَسْمَعْها.(1): «خداوند شاد و خرم کند بنده ای را که گفتار مرا بشنود و آنرا فرا گیرد و حفظ کند و به کسانی که آن را نشنیده اند،

برساند.» سپس فرمود: فرُبّ حاملِ فِقْهٍ غَیْرِ فَقیهٍ و رُبّ حاملِ فِقْهٍ إلی مَن هُوَ اَفْقَهُ مِنْهُ:(2)

«چه بسا حامل و رساننده فقهی که خود فقیه نیست و چه بسا حامل و رساننده فقهی که آن را به داناتر و فقیه تر از خود می رساند.»

جمله اخیر پیامبر صلی الله علیه و آله بسیار قابل توجه و حائز اهمّیّت است، زیرا اشاره به آینده دارد. در این جمله، پیامبر صلی الله علیه و آله خطاب به کسانی که در کنار منبر او هستند، اشاره به این مطلب می کند، که نسلهای آینده سخنان مرا بهتر از شما می فهمند. خلاصه این که جمله ربّ حاملِ فقْهٍ الی مَن هُو اَفقهُ مِنْهُ نکته ها در بر دارد. زیرا می گوید، چه بسا افرادی که حامل جمله بسیار عمیقی هستند، ولی خودشان به عمق آن توجه ندارند و دیگران که بعدا می آیند، به عمق آن پی می برند.

تاریخ علوم اسلامی این حقیقت را به خوبی بر ما روشن می سازد که هر چه بر عمر معارف اسلامی افزوده شده است، دانشمندان به عمق سخنان پیامبر صلی الله علیه و آله و آیات قرآن و احکام اسلام بیشتر پی برده اند. مثلاً در علم تفسیر، مفسرینی که در دوره های بعد آمده و

تفسیر نوشته اند، بهتر توانسته اند به عمق آیات قرآن و سخنان پیامبر صلی الله علیه و آله برسند.