بررسی مصادر و منابع فقه فریقین صفحه 167

1- جواهر الکلام، ج1، ص10.

2- وسائل الشیعه، ج1، ص166، باب چهارم از ابواب اسئار، حدیث دوم.

به خاطر اطلاق روایات این باب (باب اسئار) و اجماعات منقوله و مضافا به شهرت بین اصحاب و سیره قاطعه بین مسلمین بر طهارت آکل الجیف (با زوال عین) با آن که مسأله عامّ البلوی است، بلکه اگر کسی بعضی از این گونه حیوانات را شستشو دهد، مردم او را از دیوانگان به حساب می آورند، از همه اینها معلوم می شود که قاعده اوّل شامل مسأله مورد بحث نمی شود، بنابراین حکم به نجاست بدن حیوانات مردارخوار نمی شود، بلکه طهارت آنها از قبیل طهارت بواطن است و درحقیقت بازگشت این قول به آن است که اگر در آن تأمل کنیم با زوال عین پاک می شوند.

عبارت صاحب جواهر در مورد استدلال به سیره در این مسأله چنین است:

«علاوه بر روایات باب) حکم به طهارت این گونه حیوانات بین اصحاب، مشهور است و نیز سیره قطعی بین مسلمین دایر بر طهارت آنهاست، با آن که مسأله عامّ البلوی نیز می باشد، بلکه اگر کسی برخی از این حیوانات را (برای تطهیر) شستشو دهد، او را از دیوانگان به حساب می آورند، بنابراین در شمول قاعده اوّل نسبت به این مقام، تردید آشکاری وجود دارد، بنابراین نمی توان حکم کرد که این نجاسات، بدن این حیوانات را نجس می کند، بلکه بدن آنها از قبیل بواطن است که با ملاقات نجاست، متأثّر نمی شود، در حقیقت وقتی به گفتار فقها که می گویند: «بدن این حیوانات با زوال عین پاک می شود» درست تأمل شود می بینیم که به همین سخن ما برمی گردد.»(1)

همان طور که گفته شد، ایشان «شهرت بین اصحاب» و سیره مسلمین را مؤید بر طهارت حیوان مردارخوار با زوال عین نجاست می دانند.

صاحب جواهر می فرماید:

شاید سیّد مهدی در منظومه اش به همین مطلبی که ذکر کردیم اشاره کرده و گفته است:

وَ اجْعَلْ زوالَ العینِ فی الحیوانِ

طُهْرا کَذا بَواطِنُ الإنْسانِ(2)