بررسی مصادر و منابع فقه فریقین صفحه 247

1- جواهر الکلام، ج27، ص288.

2- شرایع الاسلام، ج2، ص213.

3- جواهر الکلام، ج28، ص16.

و سایر ظروف را وقف مساجد و دیگر اماکن مقدس می کنند و این یک سنّت حسنه و شیوه ای پسندیده و سیره مستمرّه ای است که از اعصار گذشته تاکنون رایج بوده و با توجه به آن که ملاک صحت وقف در آنها موجود است، جایی برای تردید در صحت وقف آنها وجود ندارد.

22 - استدلال به سیره در استفاده واقف از موقوفه در وقف عام

در صورتی که عنوان وقف، عامّ باشد، مانند وقف بر فقرا یا وقف بر فقها و واقف بعدا یکی از مصادیق آن عنوان بشود، بین فقها بحث است که آیا خود واقف حقّ انتفاع از وقف را دارد و آیا انتفاع وی از موقوفه صحیح است یا نه ؟

در شرایع آمده است:

«اگر مالی را بر خود وقف کند، صحیح نیست، اما اگر بر فقرا وقف کند و سپس خود فقیر شود و یا بر فقها وقف کند و سپس خود فقیه شود، صحیح است که در انتفاع از موقوفه با دیگران مشارکت کند.»(1)

صاحب جواهر پس از نقل اقوال و اختلاف فقها می فرماید:

(در جواز استفاده واقف از موقوفه عام) تردید و تأمل شایسته نیست ولو از باب سیره قطعیّه در مورد جواز انتفاع از مسجد و کاروانسرا و مانند آن دو که به خاطر وقف، مانند تحریر و آزاد کردن عبد شده اند، بلکه ظاهر امر خروج آن دو از مالیّت است، پس واقف از موقوفه منتفع می شود بر طبق همان وجهی که در وقف آن را ذکر کرده بدون آن که از نظر انتفاع از موقوفه بین واقف و غیر واقف فرقی باشد.»(2)

و در دنباله بحث می گوید:

«اشکالی در استفاده واقف از موقوفه نیست در آن مواردی که ما ذکر کردیم از چیزهایی که از مالیت خارج است و انتفاع از آنها به طریق ملکیت نیست، مانند نماز خواندن در مسجد و عبور بر پل و نشستن در کاروانسرا و امثال آنها