بررسی مصادر و منابع فقه فریقین صفحه 25

1- معجم الادباء، ج5، ص210دارالکتب العلمیه بیروت.

2- معجم الادباء، ج5، ص210دارالکتب العلمیه بیروت.

3- معجم الادباء، ج5، ص210دارالکتب العلمیه بیروت.

است، سخنی نابجاست و اگر منظورش معنی متعارف از تصنیف است، پس در علم اصول، هشام بن حکم متکلّم معروف از اصحاب امام صادق بر امام شافعی مقدم است، چنان که در صحیفه دوم این مطلب را خواهی شناخت.»(1)

بعد در صحیفه دوم از همین فصل (فصل یازدهم کتاب) در مورد اوّلین کسی که در علم اصول کتاب تصنیف کرده آمده است:

«بدان که اوّلین کسی که در این علم، کتاب تصنیف کرده، هشام بن حکم، استاد متکلّمین اصولیّین امامیّه است، که کتاب الفاظ و مباحث آن را تألیف کرد، که از مهمترین مباحث این علم است. پس از او، یونس بن عبد الرّحمن، بنده (آزاد شده) آل یقطین است، که کتاب «اختلاف الحدیث» و مسائل آن را نوشته است، که مربوط به مبحث تعارض دو حدیث و مسائل مربوط به تعادل و تراجیح در دو حدیث متعارض است. وی این کتاب را از امام کاظم موسی بن جعفر روایت کرده است. ابوالعبّاس نجاشی این دو تن (هشام و یونس) را در کتاب رجال خود ذکر کرده است، در حالی که امام شافعی از آن دو متأخّر است.»(2)

مؤلّف کتاب الوجیز فی اصول الفقه و تاریخ التشریع الاسلامی می گوید: اوّلین کسی که

در اصول اثری از خود باقی گذارده، امام ابو یوسف پیرو ابو حنیفه (متوفی به سال 182ه.) بوده است. و نیز نقل می کند که گفته شده اولین مؤلف اصول، هشام بن حکم، یکی از شاگردان امام جعفر صادق علیه السلام (متوفی به سال 179 ه.) بوده که بحث الفاظ را نوشته است. ولی در پایان می گوید: اولین کسی که به نام اصول فقه کتابی نوشته است، امام شافعی (متوفی به سال 204ه.) می باشد.(3)

مؤلفان علم اصول از امامیّه

گرچه بعضی مانند مؤلّف تأسیس الشیعه، در تألیف علم اصول، شیعه را بر اهل سنّت