بررسی مصادر و منابع فقه فریقین صفحه 283

1- چنان که در بخش موارد استدلال به سیره بیان شد، اموری مانند نسب، موت، نکاح، وقف و غیره از طریق استفاضه و شیاع ثابت می شود و سیره مسلمین بر آن جریان دارد.

2- تاریخ الفقه الاسلامی، ج2، ص136.

صورت حرف کسی پذیرفته است که مبیع در دست او باشد و همچنین است اگر مشتری بمیرد و فروشنده باقی بماند، قول کسی از آنها پذیرفته است که مبیع در دست او باشد و این قیاس نیست بلکه استحسان است و قیاس در این و در اولی آن است که در تمام موارد (در هر دو صورت) قول مشتری مقدّم باشد و همانا ما قول به قیاس را ترک کردیم به خاطر اثر و روایتی که در این مسأله آمده است.

3 - هر گاه چیزی بخرد و برای پرداخت ثمن آن زمان نامعلومی قرار دهد، مانند وقت درو یا وقت چیدن خرما یا وقت پرداخت زکات، عقد باطل می باشد، به خاطر آن که مدت فاسد است (چون مضبوط نیست) جز آن که مشتری می تواند مدت فاسد را ابطال کرده و ثمن را نقدا بپردازد، در این مسأله استحسان می کنم و قیاس را رها می سازم.

4 - هر گاه مسیحی از مسیحی شراب بخرد و آن را قبض نکند تا زمانی که مشتری مسلمان شود، در این صورت بیعی بین آن دو نخواهد بود و همچنین است اگر بایع مسلمان شود و این استحسان است و قیاس نمی باشد.

5 - اهل ذمه در تمام معاملات مانند مسلمانان می باشند، بجز در مورد شراب و خوک، امّا در مورد شراب و خوک من بیع آنها را در میان اهل ذمه اجازه می دهم، زیرا از نظر اهل ذمه شراب و خوک جزء اموال است، من در این مسأله استحسان می کنم و قیاس را وامی گذارم. به خاطر اثر و خبری که در این مورد از عمر رسیده است.

ادلّه حجّیّت استحسان

قایلین به استحسان برای اثبات حجّیّت آن به ادله ای از کتاب و سنّت و اجماع تمسک کرده اند.(1)

الف - استدلال به آیات: برای اثبات حجّیّت آن به تعدادی از آیات استدلال کرده اند،