بررسی مصادر و منابع فقه فریقین صفحه 284

1- الاصول العامه، ص373 / الاعتصام، ص369.

که مهمترین آنها استدلال به دو آیه زیر است:

1 - «فَبَشّرْ عِبادِ الّذینَ یَسْتَمِعُوَن الْقَوْلَ فَیَتَّبِعوُنَ أحْسَنَهُ»(1): «بندگان مرا بشارت ده ! آنان که سخنان را می شنوند و از نیکوترین آنها پیروی می کنند.»

2 - «وَ اتَّبِعوُا أحْسَنَ ما أُنْزِلَ اِلَیْکُمْ مِن ربِّکُمْ»(2): «از نیکوترین دستوراتی که از طرف پروردگارتان نازل شده است، پیروی کنید!»

خلاصه تقریب استدلال این است که خداوند در آیه اوّل به خاطر اتّباع نیکوترین گفتار، بندگان را مدح فرموده است و در آیه دوم بندگان را الزام به پیروی از نیکوترین

دستورات نازله از سوی پروردگار کرده است و مدح و الزام خود نشانه حجّیّت و اعتبار و

اهمّیّت اتّباع احسن است و اتّباع احسن یعنی پیروی از نیکوترین دلیل که همان استحسان

است.

ردّ استدلال به آیات: استدلال به آیات از چند جهت قابل خدشه است:

اولاً ؛ لفظ «أحسن» در این آیات در معنای لغوی آن استعمال شده و ربطی به آن معانی اصطلاحی متعددی که برای استحسان ذکر کرده اند، ندارد.

ثانیا ؛ اصلاً باید گفت هیچ یک از دو آیه مذکور ارتباطی به جعل حجّیّت برای استحسان ندارد و برای بیان این جهت وارد نشده و لذا اگر فرضا به جای لفظ «أحسن در آیات مذکور کلمه «استحسان» و به جای «فیتّبعون أحسنه» عبارت «یعملون بالاستحسان» را بگذاریم، معنای درستی نخواهد داشت.

ثالثا ؛ در مورد این که منظور از «إتبعوا أحسن ما انزل الیکم من ربکم» چیست ؟ مفسران احتمالات مختلفی ذکر کرده اند. بعضی گفته اند: دستورات نازله از سوی خداوند مختلف است. برخی از آنها دعوت به واجبات و برخی دعوت به مستحبات و بعضی مشتمل بر اجازه مباحات است و منظور از «أحسن» انتخاب واجبات و مستحبات می باشد و بعضی دیگر گفته اند مراد از «ما انزل »، کتب آسمانی و أحسن آنها قرآن است،

زیرا در آیه 23 سوره زمر، از قرآن به «أحسن الحدیث» یعنی بهترین سخن تعبیر شده است و می فرماید «اللّه نَزّل أحسن الحدیث کتابا متشابها مثانی .... ». بنابراین منظور از