بررسی مصادر و منابع فقه فریقین صفحه 301

1- گوهر مراد، ص345.

2- کفایه الاصول، ص 364 تحقیق و چاپ مؤسسه آل البیت.

می باشند. انسان از یک طرف با عقل و فطرت خود حسن و قبح و خوبیها و بدیها را درک می کند و از طرف دیگر از باب لطف، خداوند در تأیید و ارشاد عقل و فطرت بشر، احکام و دستورات خود را به وسیله پیامبران به بشر عرضه می دارد. بنابراین پیامبران و

کتب آسمانی همواره مؤیّد و مرشد عقل و فطرت بشر بوده اند.

به راستی اگر لطف الهی شامل حال بشر نمی شد و خداوند ارسال رسل و انزال کتب نمی فرمود، بشر با عقل و فطرت خود به تنهایی قادر نبود راه به سر منزل مقصود ببرد، زیرا با آن که خداجویی و خداپرستی در عمق جان و فطرت بشر وجود دارد، اما تحت تأثیر محیط فاسد و تربیت غلط از یک طرف و غلبه هوی و هوس و امیال نفسانی بر عقل و فطرت از طرف دیگر، عقل و فطرت بشر دچار تیرگی و ابهام می شد و به جای خداپرستی به شرک و بت پرستی می گرایید.

کفر و الحاد و شرک و بت پرستی، نتیجه آلایش فطرت بشر و دگرگون شدن آن به وسیله عوامل گمراه کننده است. قرآن کریم، خداجویی را امری فطری می داند و می گوید:

«فأقم وجهک للدّین حنیفا فطرتَ اللّه الّتی فطر الناس علیها...»(1): «روی خود را

متوجه آیین خالص پروردگار کن ! این فطرتی است که خداوند انسانها را بر آن آفریده است.»

تمام دستورات اسلام در جهت زدودن اوهام و خرافات از عقل و فکر بشر و بیدار کردن وجدان و فطرت او و پاک کردن آن از آلودگی است. یکی از ویژگیهای قوانین اسلام، هماهنگی آن با فطرت بشر است. مثلاً از یک طرف فطرت انسانی می گوید: در امانت نباید خیانت کرد، از طرف دیگر دین نیز خیانت در امانت را حرام و ردّ ودیعه را

واجب دانسته است و همچنین فطرت و عقل بشر می گوید ظلم و کذب قبیح است و صدق و راستی خوب و حَسَن است و در دستورات شرع نیز ظلم و کذب ممنوع و حرام و از آن نهی شده و درستی و امانتداری واجب و به آن امر شده است. از این جاست که گفته اند: احکام شرعیه خود الطافی الهی است نسبت به همان احکام و دستورات عقل، یعنی طبق قاعده لطف تمام احکام و دستورات شرع در جهت تأیید و ارشاد عقل است.