بررسی مصادر و منابع فقه فریقین صفحه 34

1- مفردات راغب، ص99.

2- المصباح المنیر، ص 112.

3- المستصفی من علم الاصول، ج2، ص170/ دار احیاء التراث العربی، چاپ اوّل 1997م.

فرعی را از اصل (کتاب،سنت) استنباط کند، خواه بالفعل توان اجتهاد داشته باشد، یا نیروی نزدیک به مرحله فعلیت داشته باشد.»(1)

تعریف آخوند، مورد تأیید امام خمینی قدس سره نیز قرار گرفته است.(2)

به هر حال، در تعریف اصطلاحی اجتهاد، مهمترین و اساسی ترین عنصر، اقتدار بر استنباط حکم شرعی است و مجتهد کسی است که با مراجعه به منابع اصلی احکام بتواند حکم الهی را به دست آورد.

پیدایش اجتهاد

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در طی دوره 23 ساله رسالت، احکامی را برای پیروان خود آورد که قسمتی از آن ضمن آیات قرآن آمده است و بخشی تحت عنوان سنّت (یعنی بیان قولی و عملی آن حضرت) ارائه شده است که می توان در زمینه حجّیّت اقوال و افعال پیامبر صلی الله علیه و آله به این آیه استناد کرد:

«وَ ما آتاکُمُ الّرَسوُلُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاکُم عَنْهُ فَانْتهوُا»(3): «آنچه رسول خدا صلی الله علیه و آلهبرای شما آورده، بگیرید و اجرا کنید و هر چه از آن نهی کرده خودداری کنید.»

این آیه سند روشنی است بر حجت بودن سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله که طبق آن، تمام مسلمانان موظفند از اوامر و نواهی پیامبر صلی الله علیه و آله اطاعت کنند.

گفتار رسول اکرم صلی الله علیه و آله گاهی در زمینه تفسیر و تشریح آیات قرآن است و گاهی مستقلاً برای تشریع حکمی از احکام، و باز این خود قرآن است که شرط ایمان راستین مسلمانان را پذیرش اقوال و قضاوتها و داوریهای پیامبر صلی الله علیه و آله دانسته و می گوید مسلمانان هیچ گاه نباید در برابر قضاوتها و فرمانهای پیامبر صلی الله علیه و آله که همان فرمان خداست، ناراحت شوند و باید داوریها و احکام و دستورات او را به جان و دل پذیرا باشند:

«فَلا وَ رَبِّکَ لایُؤمِنُونَ حتّی یُحَکِّمُوکَ فیما شَجَرَ بَیْنَهُم ثُمَّ لایَجِدوُا فی أنْفُسِهِمْ حَرَجا مِمّا