بررسی مصادر و منابع فقه فریقین صفحه 348

1- وسائل الشیعه، ج6، ص51؛ کافی، ج3، ص530؛ عتاق جمع عتیق و به معنی اسب اصیل عربی است و برازین جمع برزَوْن است و به معنی اسب غیر عربی.

2- بحار الانوار، ج48، ص136.

3- سنن بیهقی، ج6، ص464.

خلافت عثمان والی آذربایجان بود، آمده است که وی مبلغ صد هزار درهم به خود اختصاص داده بود. روایت شده است که حضرت علی علیه السلام او را احضار فرمود و چون اشعث از تحویل دادن اموال ممانعت کرد، حضرت فرمود:

و اللّه لَئن انت لم تُحضرها بیت مال المسلمین، لأضربنّک بسیفی هذا أصاب منک ما اصاب،

فأحضرها و أخدها منه و صیّرها فی بیت مال المسلمین ...(1): «به خدا سوگند اگر آن اموال را به بیت المال مسلمین تحویل ندهی، با همین شمشیر تو را به سزای عملت می رسانم. اشعث اموال را آورد و آن حضرت آنها را تحویل گرفت و در بیت المال قرار داد».

ب - نمونه احکام حکومتی در کلام فقها

با مراجعه به کتب و آثار فقهای بزرگ اسلام، به موارد زیادی از احکام حکومتی برخورد می کنیم که در بخشهای مختلف قضایی، سیاسی و اقتصادی و موضوعات مختلف، صادر شده است و در غالب موارد اثرات مهمّ و سرنوشت سازی برای جامعه اسلامی در بر داشته است. مانند حکم میرزای شیرازی به تحریم تنباکو و حکم به جهاد به وسیله میرزا محمّد تقی شیرازی که هر دو حکم، اثرات مهم و سرنوشت سازی در جامعه اسلامی داشته است. اکنون به ذکر چند نمونه از این احکام می پردازیم:

1 - حکم به ثبوت رؤیت هلال: بسیاری از فقها حکم حاکم را در رؤیت هلال، حجت می دانند و لازم است که تمام افراد از این حکم تبعیّت کنند. مرحوم صاحب جواهر در این زمینه می فرماید:

«ظاهر این است که رؤیت هلال به حکم حاکم که مستند به علم خود او باشد، ثابت می شود. زیرا اطلاق ادلّه دال بر نفوذ حکم حاکم و این که ردّ حکم حاکم ردّ حکم ائمه معصومین علیهم السلام است، این مورد را شامل می شود، بدون آن که بین موضوعات منازعات و غیر آن فرقی باشد».(2)

آنگاه می افزاید: