بررسی مصادر و منابع فقه فریقین صفحه 35

1- کفایه الاصول، ص463 یک جلدی انتشارات مؤسّسه آل البیت.

2- الرسائل، ج2، ص95.

3- حشر 59/7.

قَضَیْتَ وَ یُسَلِّموُا تَسْلیما»(1): «به پروردگارت سوگند ! که ایمان نمی آورند مگر این که تو را در اختلافات خود داور قرار دهند و سپس در درون خود احساس ناراحتّی نکنند و کاملاً تسلیم باشند.»

این آیه، یکی از دلایل عصمت پیامبر صلی الله علیه و آله نیز هست، زیرا دستور به تسلیم مطلق از نظر گفتار و کردار در برابر همه فرمانهایش و حتّی تسلیم قلبی در برابر او نشانه روشنی

است بر این که او در احکام و فرمان ها و داوری هایش نه اشتباه می کند و نه عملاً چیزی

را برخلاف حق می گوید.

تا وقتی که رسول اکرم صلی الله علیه و آله در میان مردم حضور داشت، خود مرجعی برای پاسخگویی به سؤلها و مشکلات و بیان حکم مسائل مستحدثه بود و نیز خود پیامبر صلی الله علیه و آله قولاً و عملاً احکام اسلامی را تبیین و تفسیر می کرد، چنان که پیامبر صلی الله علیه و آله خود نماز می گزارد و به مردم می فرمود: صلّوا کما رأیتمونی أصلّی(2): و یا این که آن حضرت حج می گزارد و می فرمود: خذوا عنّی مناسککم(3).

به هر حال، این امر مسلم است که اقوال و افعال پیامبر صلی الله علیه و آله یا برای توضیح و تفسیر همان احکام صادره، به وسیله قرآن بوده و یا برای صدور حکم جدید و مستقل، اما بحث در این است که آیا در زمان حضور پیامبر صلی الله علیه و آله و در دوره تشریع، صحابه بزرگوار آن حضرت در مواردی اجتهاد کرده اند یا نه ؟ پس سؤل اساسی این است که:

آیا در زمان پیامبر صلی الله علیه و آله اجتهاد صورت گرفته است؟

در مورد این که آیا در زمان حضور پیامبر صلی الله علیه و آله اجتهاد وجود داشته یا خیر، اختلاف شده؛ عده ای قایل به عدم وجود اجتهاد شده و آن را منع کرده اند و گروهی قایل به وجود

و تجویز آن شده اند.

غزّالی در المستصفی می گوید:

«در جواز تعبد به قیاس و اجتهاد در زمان پیامبر صلی الله علیه و آله اختلاف کرده اند، گروهی آن را منع و عده ای اجازه داده اند و گروهی گفته اند در غیاب پیامبر صلی الله علیه و آله اجتهاد