بررسی مصادر و منابع فقه فریقین صفحه 56

1- المستصفی، ص 59.

کاشف از حکم است و حکم مدلول و معنی خطاب شارع است.»(1)

شیخ محمّد خضری در تعریف حکم می گوید:

«حکم نزد اصولیین عبارت است از خطابی که به افعال مکلفین تعلق می گیرد، خواه خطابی طلبی (وجوب و حرمت) یا تخییری (اباحه) یا وضعی باشد و حکم نزد فقها عبارت است از: صفتی که اثر خطاب شارع است.»(2)

مرحوم شهید اوّل در القواعد و الفوائد حکم را چنین تعریف می کند:

«حکم شرعی عبارت است از: خطاب شارع که متعلق است به افعال مکلفین به گونه اقتضا (وجوب و حرمت) یا تخییر (اباحه) و برخی از علما کلمه «وضع را افزوده اند و وضع عبارت است از حکم به این که شی ء «سبب» یا «شرط» یا «مانع» باشد.»(3)

حکم تکلیفی و حکم وضعی

اشاره

باتوجه به تعریف اخیری که برای حکم شرعی بیان شد، حکم به دو قسم تقسیم می شود:

1 - حکم تکلیفی 2 - حکم وضعی.

حکم تکلیفی

حکمی شرعی است که به افعال مکلّفین تعلّق می گیرد، زیرا تمام افعال یک انسان مکلف در دایره قوانین و احکام شرع قرار می گیرد و هیچ فعل و عملی از افعال انسان نیست مگر آن که اسلام درباره آن حکم دارد و حدیث رسیده از امام صادق علیه السلاماشاره به همین مطلب دارد که می فرماید: