بررسی مصادر و منابع فقه فریقین صفحه 70

1- بحارالانوار، ج 89، ص 22.

2- بحارالانوار، ج89، ص91.

1 - من قال فی القرآن بغیر علم فَلْیتبوّء مقعده من النّار(1): «هر که درباره قرآن بدون علم و آگاهی سخن بگوید، جایگاهش در آتش است».

2 - من تکلّم فی القرآن برأیه فأصاب فقد أخطأ(2): «هرکه درباره (احکام) قرآن با رأی و نظر خود سخن بگوید، خطا کرده هر چند که رأی او درست و مطابق با واقع باشد».

3 - من قال فی القرآن بغیر علم جاء یوم القیامه مُلجما بلجام من نار(3): «هر که بدون علم و آگاهی درباره قرآن سخن بگوید، روز قیامت افسارزده به افساری از آتش می آید».

با توجه به احادیث فوق و بسیاری از احادیث دیگر که در حرمت تفسیر به رأی وارد شده، اکنون این سؤل مطرح است که ؛

آیا استنباط احکام از قرآن تفسیر به رأی است؟

چون در احادیث از تفسیر به رأی نهی شده، جمعی از اخباریوّن منکر حجّیّت ظواهر قرآن شده و تأکید می کنند که بدون بیان و تفسیر از ناحیه معصومین برداشت و استنباط از

قرآن ممنوع و حرام است.

اخباریّون معتقدند که معنی قرآن را جز مخاطبان حقیقی قرآن کسی نمی فهمد و می گویند جز خاندان رسالت که مخاطبین حقیقی قرآن هستند کسی حق اظهار نظر و استنباط حکم از قرآن را ندارد. ولی اکثر فقهای شیعه و غیر شیعه که به مجتهدین (اصولیون) معروفند با نظر اخباریون مخالف بوده و می گویند: «کلامی که در معنایی ظهور دارد و معنای آن واضح است (مثل ظواهر قرآن) نیاز به تفسیر ندارد وعمل کردن به ظاهر کلام را عرفا تفسیر نمی گویند.»

همان طور که گفته شد آیات قرآن دو دسته است: محکمات و متشابهات. از نظر قایلین به حجّیّت ظواهر، آیات متشابه در استنباط احکام حجّیّت و اعتباری ندارد و اکثر

آیاتی که مربوط به احکام است، جزء ظواهر است و در بعضی موارد هم نصّ است که از ظاهر در دلالت قوی تر است. پس در پاسخ به اشکال اخباریون می گوییم: