بررسی مصادر و منابع فقه فریقین صفحه 85

1- یوسف 12/15.

قرار دهند».

«وَ ما کُنْتَ لَدَیْهِمْ اِذْ أَجْمَعُوا اَمْرَهُمْ وَ هُمَ یَمْکُرُونَ»(1): «تو نزد آنها نبودی هنگامی که تصمیم گرفتند و مکر و حیله می کردند؟».

و نیز در حدیث آمده است: من لم یجمع الصیام قبل الفجر فلاصیام له(2): «هر که قبل از طلوع فجر تصمیم به روزه نگیرد، برای او روزه ای نیست.»

و لایصوم الاّ من أجمع الصیام قبل الفجر(3): «روزه نمی گیرد، مگر کسی که قبل از طلوع فجر تصمیم بر روزه بگیرد».

اجماع در اصطلاح علمای اصول

علمای اصول، اعم از شیعه و سنّی، در بیان و تعریف اجماع با هم اختلاف نظر دارند:

الف - اجماع از نظر علمای شیعه: برحسب اصطلاح علمای اصول شیعه، مقصود از اجماع «اتّفاق نظر فقها و علما بر امری از امور دین است بر وجهی که شامل قول معصوم علیه السلام باشد».

صاحب معالم می فرماید:

«واژه اجماع در اصطلاح به معنای «اتّفاق خاصّ» نقل شده است، که عبارت است از ؛ اتّفاق بر امری از امور دینی از سوی کسانی که در فتاوای شرعی قول آنها معتبر است».(4)

صاحب مبادی فرموده است:

«اجماع در اصطلاح فقیهان اهل بیت علیهم السلام عبارت است از ؛ اتّفاق امت محمّد صلی الله علیه و آلهبر وجهی که قول معصوم را هم شامل شود».(5)

حکیم لاهیجی در گوهر مراد می گوید:

بدان که اجماع از ادلّه سمعیّه است، چه مراد از اجماع، اتّفاق اهل حلّ و عقد