بررسی مصادر و منابع فقه فریقین صفحه 86

1- یوسف 12/102.

2- المصباح المنیر، ص109.

3- سنن النسائی، ج 3 و 4 ص 512.

4- معالم الاصول، ص 174.

5- فرائد الاصول، ص 49رسائل شیخ انصاری .

است از دین بر امری از امور متعلقه به دین، و خلاف است در این که سبب حجّیّت اجماع چیست.

امامیّه گویند: وجه حجّیّت اجماع وجوب دخول معصوم است، که جایز نیست خلوّ زمان از او در اقوال مجمعین. پس بنا بر مذهب امامیّه اجماع از ادلّه سمعیّه قطعیّه باشد، چه قول معصوم مفید قطع است لامحاله.»(1)

ب - اجماع از نظر علمای اهل سنّت : علمای اهل سنّت در تعریف اجماع اقوال مختلفی دارند:

غزّالی در تعریف آن گفته است:

«مقصود ما از اجماع، اتّفاق امّت محمّد است، بخصوص بر امری از امور دینی.»(2)

شوکانی در ارشاد الفحول می گوید:

«اجماع در اصطلاح، عبارت است از: اتّفاق مجتهدین امّت محمّد بعد از رحلت آن حضرت، در عصری از عصرها، بر امری از امور و منظور از اتّفاق اشتراک است، یا در اعتقاد یا در گفتار و یا در عمل.»(3)

تعاریف دیگری نیز از علمای اهل سنّت در مورد اجماع بیان شده که برخی از آنها در کتاب اصول العامه آمده است:

1 - اتّفاق تمامی امت اسلامی.

2 - اتّفاق تمام مجتهدین در یک عصر.

3 - اتّفاق اهل حرمین، یعنی مدینه و مکه.

4 - اتّفاق علمای مصرین، یعنی دو شهر کوفه و بصره.(4)

5 - مالک بن انس و پیروان او معتقدند که اجماع معتبر، فقط اجماع اهل مدینه است.(5)