فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 100

-تقسیم مباحث علم اصول:مرحوم مظفّر رحمه الله مباحث علم اصول را به چهار قسمت تقسیم کرده است.1.مباحث الفاظ:در این قسمت از مدلول و ظاهر الفاظ به صورت کلّی بحث می شود؛مانند بحث از ظهور صیغه«افعل»در وجوب و ظهور نهی در حرمت.2.مباحث عقلی:در مباحث عقلی از لوازم احکام بحث می شود،اگرچه این احکام مدلول لفظ هم نباشند؛مانند بحث مقدّمه واجب و ملازمه بین حکم عقل و شرع و....3.مباحث حجّت:در این بخش،از حجیت و دلیلیت بحث می شود؛مانند بحث از حجیت خبر واحد و حجیت ظواهر قرآن و اجماع و عقل....4.مباحث اصول عملی:در این قسمت از مرجعی بحث می شود که مجتهد در صورت فقدان دلیل اجتهادی به آن رجوع می کند؛مانند بحث از اصل برائت،احتیاط و استصحاب. (1)

-طریق شناخت حقایق اصولی:یکی از مقدّمات استنباط و شناخت مسایل فقهی،علم اصول فقه است،ولی راه شناخت خود این مسایل اصولی چیست؟

علمای علم اصول،در اثبات مسایل اصولی بر کتاب،سنّت،عقل،اجماع،تبادر اهل عرف،قول لغوی،بنای عقلا و سیره مسلمانان،البتّه با رعایت شرایط معتبر در هر کدام،تکیه می کنند.اینها راه های شناخت مسایل اصولی هستند. (2)

اصول مؤمَّنه

-3

اصول عملی مانند اصل برائت،اصل حلیت،اصل طهارت و...که اجرای آنها باعث نفی تکلیف می شود را«اصول مؤمّنه»گویند.علّت نام گذاری این اصول به«مومّنه»این است که احتمال تکلیف،مساوی با احتمال عقوبت است.اما هر گاه شرایط اجرای هر یک از این اصول فراهم بود،با اجرای آن اصل که منجر به نفی تکلیف احتمالی می شود،مکلّف از حیث عقاب احتمالی در امان خواهد بود.

1- (1) .اصول الفقه مظفّر:6/1.
2- (2) .علم اصول الفقه:18.
3- (3) .المعجم الاصولی:278/1.