فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 105

شک کنیم که مطلوب واحد است یا نه،نمی توانیم مطلق را بر مقید حمل کنیم،بلکه باید به مقتضای هر کدام جداگانه عمل نمود.

-مطلق و عام:بسیاری از احکام عام در مطلق نیز جریان دارند و تفاوتی بین آنها نیست مانند«اجمال عام»،«لزوم تفحّص»،«صحّت و عدم صحّت تمسّک به عام در شبهه مصداقیه»و....

-تفاوت مطلق و عام:مطلق و عام از حیث نتیجه،یعنی شمول حکم به جمیع افراد موضوع،تفاوتی ندارند،ولی در دلالت بر این شمول متفاوت هستند.دلالت عام بر شمول،با الفاظی مانند لفظ کل،جمیع و...محقّق می شود،ولی دلالت مطلق بر شمول،از جریان مقدّمات حکمت استفاده می شود. (1)حضرت امام خمینی رحمه الله معتقدند که تفاوت مطلق و عام در این است که موضوع حکم در مطلق،نفس طبیعت بدون قید است ولی در عام،افراد طبیعت موضوع حکم هستند. (2)به عنوان«مطلق و مقید»رجوع شود.

اطلاق بدلی

«اطلاق بدلی»در جایی است که خواستۀ مولا صرف وجود و ایجاد طبیعت باشد،اما از آن جا که ایجاد طبیعت حکم در قالب ایجاد یکی از افراد آن طبیعت ممکن است،امتثال و ایجاد یکی از افراد به صورت بدل،باعث تحقّق امتثال حکم خواهد بود.یعنی دست مکلّف باز است و می تواند هر کدام از افراد را امتثال نماید.مثلاً اگر مولا بگوید:بنده ای آزاد کن.مکلّف با آزاد کردن یک بنده اعم از مرد یا زن،کوچک یا بزرگ،مسلمان یا غیر مسلمان،سیاه پوست یا سفیدپوست و...تکلیف را امتثال نموده است.

اطلاق شمولی

مقصود از«اطلاق شمولی»،شمول حکم نسبت به تمام افراد و مصادیق طبیعت در همۀ حالات است.به عبارت دیگر:در اطلاق شمولی،حکم به تعداد افراد و حالت های طبیعت منحل می شود و تنها وقتی فرمان مولا انجام شده است که همۀ افراد آن طبیعت