فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 109

اعتبار،صیغه ای از افعال است مانند صیغه امر و نهی و سایر الفاظ که منشأ احکام تکلیفی و وضعی هستند؛و گاهی منشأ اعتبار،مجرّد قصد و اراده است مانند این که شارع بعضی از چیزها را برای مکلّفین مباح دانسته،و مانند اباحۀ تصرّف در اموال،با رضایت صاحبان آنها.

اقتضا

-1

لفظ«اقتضا»در کلمات اصولیین بر دو معنا استعمال می شود:1.به معنای کشف و دلالت.2.به معنای علیت و تأثیرگذاری.اگر کلمۀ اقتضا به لفظ نسبت داده شود تا مدلول آن شناخته شود،به معنی کشف و دلالت است.مثلاً وقتی گفته می شود:آیا امر مقتضی تکرار هست یا خیر،مقصود این است که امر دلالت بر تکرار می کند یا نه؟اما اگر این کلمه به فعل یا چیزی از امور واقعی نسبت داده شود،به معنی علیت و مؤثّر بودن است.مثلاً وقتی گفته می شود:آیا حرمت در عبادت مقتضی فساد هست یا خیر،مقصود این است که آیا حرمت در عبادت،علّت فاسد بودن آن عبادت است یا نه؟

اقلّ و اکثر

اشاره

-2

یکی از فروع«اصل احتیاط»مردّد بودن واجب یا حرام مشتبه بین اقلّ و اکثر است.به عبارت دیگر:واجب یا حرام مشتبه،گاهی مردّد بین دو امر متباین است و گاهی مردّد بین دو چیزی است که یکی اقلّ و یکی اکثر است.

-اقسام اقلّ و اکثر:الف)اقلّ و اکثر استقلالی:مراد از واجب یا حرام در اقلّ و اکثر استقلالی این است که اگر در واقع،حکم به اکثر تعلّق گرفته باشد و شخص اقلّ را اتیان یا مخالفت کند،به همان مقدار اقلّ،امتثال یا عصیان تحقّق می یابد و تحقّق امتثال در شبهۀ وجوبی و عصیان در شبهۀ تحریمی،متوقّف بر امتثال یا عصیان اکثر نیست.مثلاً روزۀ هر روز از روزهای ماه رمضان در صحّت و بطلان مستقلّ است و متوقّف بر صحّت و بطلان روزۀ تمام روزهای این ماه نیست.ب)اقلّ و اکثر ارتباطی: