فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 119

این گونه اوامر و نواهی به خداوند بر نمی گردد و الاّ اگر ملاک این باشد،پس باید تمام اوامر و نواهی ارشادی باشند و نادرست بودن این مطلب واضح است.

بعضی از اصولیین معتقدند اختلاف امر و نهی مولوی و ارشادی در این است که در قسم ارشادی،طلب،ناشی از اقتضای نفس آمر نیست بلکه غرض امر کننده فقط ارشاد مکلّف است به مصلحت و مفسدۀ موجود در فعل یا ترک و به همین علّت امتثال و مخالفت در این قسم موجب قرب و بعد و ثواب و عقاب نیست بلکه ثواب و عقاب تنها بر خودِ فعل یا ترک مترتّب می شود که حکم عقل یا حکم دیگری از شرع،بدون وجود این امر یا نهی ارشادی هم بر آن دلالت می کند.ولی در اوامر و نواهی مولوی،طلب،ناشی از اقتضای نفس آمر است و امر و نهی او ناشی از حبّ و بغض وی نسبت به فعل یا ترک است و به همین خاطر امتثال و مخالفت در واقع،موافقت و مخالفت با امر و نهی و خواسته مولا است و بر همین اساس موجب ثواب و عقاب می شود. (1)

امر بعد از حَظر

اگر بعد از منع یا توهّم منع،امری وارد شود،آن امر دلالت بر وجوب می کند یا بر استحباب یا بر اباحه،یا بر ترخیص،یا بر حکم قبل از منع و توهّم منع و یا مجمل است و بر هیچ کدام از این احکام دلالت نمی کند و باید توقّف کرد؟هر کدام از این احتمالات را عدّه ای از اصولیین برگزیده اند.مثلاً پزشک به بیمار می گوید:انار ترش نخور.پس از مدّتی پزشک به بیمار می گوید:انار ترش بخور؛یا این که بیمار خیال می کرد انار ترش نباید بخورد،ولی وقتی نزد پزشک آمد پزشک به او گفت:انار ترش بخور.در صورت اوّل،امر بعد از منع است و در صورت دوّم،امر بعد از توهّم منع است.مشهور میان اصولیین این است که امر بعد از منع یا توهّم منع،تنها بر ترخیص دلالت می کند.

امر به امر

-2

اگر مولا به مکلّف فرمان دهد که او به مکلّف دیگری فرمان دهد تا عملی را انجام دهد،