فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 120

آیا امتثال امر دوّم بر مکلّف دوّم لازم است به گونه ای که اگر انجام نداد مورد مؤاخذه و عقوبت قرار گیرد یا خیر؟به عبارت دیگر:آیا متعلّق امر دوّم نیز مطلوب مولا است همان گونه که متعلّق امر اوّل مطلوب اوست؟مثلاً خداوند فرموده:«به خانواده ات فرمان بده نماز به جای آورند.» (1)آیا از این جمله لزوم نمازگذاردن خانواده پیامبر صلّی الله علیه و آله استفاده می شود یا خیر؟سه قول است:1.مأمورٌبه دوّم مطلوب مولا نیست زیرا ممکن است مولا تنها امتثال امر اوّل را خواسته باشد.2.متعلّق امر دوّم مطلقا مطلوب مولا است حتی اگر مکلّف اوّل فرمان مولا را امتثال نکند و به مکلّف دوّم فرمان ندهد.بلی!اگر مکلّف اوّل فرمان مولا را امتثال نکند و مکلّف دوّم از خواستۀ مولا مطلع نشود،مؤاخذه و عقوبتی نخواهد داشت.3.در صورتی متعلّق امر دوّم مطلوب مولا است که مکلّف اوّل فرمان مولا را امثال نماید.

-ثمرۀ این بحث چیست؟یکی از ثمرات مهم این بحث،مشروعیت عبادت های فرزندانی است که هنوز به حدّ تکلیف نرسیده اند.در روایات فراوانی از معصومین علیهم السلام فرمان داده شده که فرزندان را به نمازگزاردن و روزه گرفتن و سایر عبادات وادارند.

امر به شیء مقتضی نهی از ضدّ آن هست یا خیر؟

-2

در علم اصول بحثی تحت عنوان«ضدّ»مطرح می شود.مراد از«ضدّ»در اصطلاح اصولیین مطلق معاند و منافی است؛خواه وجودی باشد؛خواه عدمی.بر همین اساس،ضدّ را به«ضدّ عام»یعنی امر عدمی و«ضدّ خاص»یعنی امر وجودی تقسیم کرده اند.مقصود اصولیین این است که اگر مولا به چیزی امر کرد،با این امر،نهی شرعی از ترک آن فعل یا کارهایی که مخالف و معاند با آن فعل هستند نیز ثابت می شود یا نه؟

-ثمره و نتیجه ثبوت یا عدم ثبوت نهی از ضدّ:اگر نهی شرعی ثابت شود،در صورتی که ضدّ خاص از امور عبادی باشد،چون این امر عبادی متعلّق نهی قرار گرفته