فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 141

دیگر:در اصطلاح اصولیین،دلیل،طریق،اماره و حجّت مترادف هستند ولی مقصود ایشان،«دلیل شرعی»یا«اماره شرعی»است زیرا شرع آن را معتبر کرده است مثل خبر عادل وثقه.ولی اگر عقل آن را معتبر کند،آن را«دلیل عقلی»گویند مانند«ظنّ انسدادی»از باب حکومت.به عناوین«انسداد»،«حکومت»،«تمثیل»و«استقراء»رجوع شود.

برهان انّی

به عنوان«برهان»رجوع شود.

برهان لمّی

به عنوان«برهان»رجوع شود.

بسیط بودن مشتق

از شنیدن کلمه ای مانند«ضارب»که از انواع مشتق(اسم فاعل)است،یک معنی بیشتر به ذهن خطور نمی کند و فهمیده نمی شود.به عبارت دیگر:از نظر عرف و فهم عرفی،مفهوم مشتق بسیط است.در این اندازه از معنای مشتق اختلافی بین علمّا وجود ندارد.آیا از نظر دقّت عقلی نیز مفهوم مشتق بسیط است همان گونه که از نظر درک و فهم عرفی بود،یا این که به حسب دقّت عقلی،مفهوم مشتق مرکّب است از چند معنی؟مثلاً هرگاه کلمه«ضارب»را با دقّت عقلی مورد بررسی قرار دهیم،عقل ما مفاهیمی مانند«ذات»و«حدث»را از آن می فهمد و در نتیجه،مفهوم مشتق مرکّب است؟در بسیط یا مرکّب بودن مشتق از دیدگاه تحلیل دقیق عقلی اختلاف است.

بنای عقلا

«بنای عقلا»عبارت است از روش عموم مردم در مسایل مختلف و روزمرۀ زندگی؛به عبارت دیگر:در برخی امور،مردم از ملیت های مختلف و در زمان های مختلف،به روش واحدی توجّه و اعتماد می کنند که از آن به«بنای عقلا»تعبیر می کنند و پایه و اساس روابط مردم در ابعاد مختلف زندگی آنها است.مثلاً همۀ مردم در تمام زمان ها و مکان ها به ظاهر کلام گوینده توجّه کرده و بر اساس آن عمل می کنند و یا همۀ مردم در