فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 142

هر زمینه ای به اهل خبره مراجعه کرده و طبق آن عمل می کنند.از نظر علمای اسلامی نیز مادامی که شارع مقدّس بنای عقلا را رد نکرده باشد،این بنا معتبر و ملاک عمل قرار می گیرد؛خواه در امور مربوط به دین باشد؛و خواه در امور مربوط به دنیا.برای اعتبار و حجیت خبر واحد،استصحاب،اصول لفظی و...به بنای عقلا استناد شده است.

تأخیر بیان از وقت حاجت

-1

اگر کسی روز اوّل هفته به غلام خود بگوید:روز دوشنبه باید کاری را انجام دهی ولی نگوید که چه کاری را.سپس تا روز سه شنبه سکوت کند و روز سه شنبه بگوید:روز دوشنبه باید به عیادت فلان دوست من که بیمار بود می رفتی.همۀ علما اتّفاق نظر دارند (2)بر عدم جواز چنین بیانی که بعد از وقت حاجت شده است زیرا این تکلیف«مالایطاق»خواهد بود،حتّی کسانی که معتقد به جواز تکلیف به«مالایطاق»هستند نیز می گویند چنین چیزی(تأخیر بیان از وقت حاجت)واقع نشده است. (3)برخی گمان کرده اند در مستحبّات و مکروهات،تأخیر بیان از وقت حاجت جایز است.ولی مرحوم اصفهانی این توهّم را رد می کند (4).

تأخیر بیان از وقت خطاب

-5

مثلاً مولا در روز اوّل ماه می گوید:باید در روز دهم ماه کاری را انجام دهی.سپس تا روز هشتم ماه سکوت کند و آن گاه در روز هشتم بگوید:منظور من از آن کار،رفتن به سفر بود.مثال دیگر:روز اوّل هفته بگوید:باید روز جمعه به دیدار علما بروی.بعد روز چهارشنبه بگوید:منظورم از علما،فقها بود.آیا چنین تأخیری جایز است؟اقوال مختلفی نقل شده است:1.جایز است مطلقا:مشهور میان علمای امامیه و اهل تسنّن همین قول است.بهترین دلیل بر این مطلب،وقوع آن است.مثلاً خداوند فرموده:

1- (1) .العدّه:448/2؛مبادی الوصول:161؛الفصول:226؛نهایه الافکار:152/4.
2- (2) .همان.
3- (3) .ارشاد الفحول:173.
4- (4) .الفصول:226.
5- (5) .العدّه:447/2؛مبادی الوصول:161؛الفصول:173؛القوانین:341؛مطارح الانظار:225؛ارشاد الفحول:173.