فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 143

وَ لِلّهِ عَلَی النّاسِ حِجُّ البَیتِ . (1)ولی چگونگی حج بعداً بیان شده است.سید مرتضی رحمه الله می گوید:هر چند قدرت شرط فعل است،ولی لازم نیست که مکلّف در حال خطاب قادر بر فعل باشد،و علم به خصوصیات تکلیف،مهم تر از قدرت بر فعل نیست.پس همان گونه که قدرتِ بر فعل شرط صحّت خطاب نیست،علم به خصوصیات تفصیلی نیز شرط صحّت خطاب نیست. (2)2.مطلقا جایز نیست.3.اگر خطاب مجمل باشد،تأخیر بیان جایز است و الاّ جایز نیست.4.اگر خطاب عام باشد،جایز است و الاّ جایز نیست.5.اگر خطاب امر یا نهی باشد،جایز است ولی اگر اخبار باشد جایز نیست.6.در امر و نهی جایز نیست،ولی در اخبار جایز است.7.فقط تأخیر بیان نسخ جایز است.8.اگر خطاب با مثل عام یا مطلق باشد که ظهور دارند جایز است.ولی اگر خطاب با مثل اسماء مشترک باشد که ظهور ندارند جایز نیست.9.اگر خطاب مجمل باشد و بیان،باعث تغییر و تبدیل مجمل نشود جایز است،ولی اگر موجب تغییر و تبدیل مجمل شود جایز نیست. (3)

تبادر

«تبادر»در لغت به معنای پیشی گرفتن و سبقت گرفتن است.یکی از نشانه ها و راه های تشخیص حقیقت از مجاز،تبادر یعنی سبقت گرفتن معنی به ذهن است.به عنوان«حقیقت و مجاز»رجوع شود.

تجرّی

-4

«تجرّی»یعنی جرأت و بی پروایی در مخالفت مولا و ارتکاب عملی که معتقد است گناه و خلاف شرع است در حالی که آن عمل در واقع خلاف شرع و گناه نباشد؛به عبارت

1- (1) .آل عمران/97.
2- (2) .الذّریعه:363/1.
3- (3) .ارشاد الفحول:174.
4- (4) .الوافیه:71؛الرّسائل:8؛الکفایه:10/2؛فوائد الاصول:37/3؛نهایه الافکار:30/3؛وقایه الاذهان:455؛نهایه الاصول:409؛تهذیب الاصول:20/2؛عنایه الاصول:12/3؛الموافقات:256/2؛علم اصول الفقه:215؛المعجم الاصولی:458/1؛اصطلاحات الاصول:94.