فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 147

سرکه شراب نیست،یعنی سرکه تخصّصاً از موضوع دلیل حرمت خارج است.چه تفاوتی بین«ورود»و«تخصّص»است؟به عنوان«ورود»رجوع شود.نحویین تخصّص را«استثناء منقطع»گویند. (1)

تخصیص

اگر مولا بگوید:بر هر مکلّفی واجب است در ماه مبارک رمضان روزه بگیرد مگر این که مسافر باشد.در این مثال،مسافر هم مکلّف است،یعنی داخل در موضوع(هر مکلّفی)است ولی حکم روزه گرفتن شامل حال او نشده است؛به عبارت دیگر:مسافر،از حکم وجوب روزه خارج شده است.چنین اخراجی را«تخصیص»گویند.پس تخصیص یعنی خارج کردن یک یا چند مورد از مصادیق موضوع از دایره شمول حکم.در مثال فوق،«هر مکلّفی»موضوع است و«وجوب روزه»،حکم و مخصّص(به صیغه اسم مفعول)،و«مگر مسافر»،مخصّص(به صیغه اسم فاعل).تخصیص احکام مختلفی دارد از جمله:مخصّص متّصل یا منفصل،تفاوت بین«تخصیص»و«حکومت»و«تخصیص»و«نسخ».به عنوان«مخصّص»،«حکومت»و«نسخ»رجوع شود.

تخطئه

«تخطئه»در لغت یعنی نسبت دادن به خطا؛«خطا»به معنای اشتباه غیر عمدی است. (2)«تصویب»،مقابل تخطئه است و از صواب به معنای تأیید و درست می آید.در اصطلاح،«مخطّئه»کسانی را گویند که معتقدند مجتهد در تلاش خود برای دست یافتن به احکام،یا موضوعات دارای حکم واقعی و ثابت از طریق راه های معتبر،گاهی به واقع دست پیدا می کند و گاهی خطا می کند و اجتهاد او مطابق با واقع نیست.و«مصوّبه»کسانی را گویند که معتقدند آن چه مجتهد از طریق پیمودن راه های معتبر به آن دست یابد،همان وظیفه فعلی مکلّف است و باید بر اساس آن عمل نماید.تصویب،خود سه صورت دارد:1.اشیا در واقع حکمی ندارند،حکم واقعی اشیا همان است که مجتهد با تلاش و