فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 155

است.1.امر برفور دلالت می کند.2.بر تراخی دلالت می کند.3.مشترک بین فور و تراخی است،و حمل امر بر یکی از این دو معنی باید با قرینه باشد.4.نه برفور دلالت می کند و نه بر تراخی و نه بر اعم از فور و تراخی.مشهور بین امامیه و اهل سنّت،همین قول چهارم است.ایشان معتقدند که قیدهایی مانند فور،تراخی،مرّه،تکرار و...همگی،از موضوع له امر خارج بوده و هر کدام از این قیود را باید از قرینه های خارجی استفاده کرد.برخی از اصولیین پرداختن به بحث فور و تراخی و مرّه و تکرار را بی فایده دانسته اند.

ترادف

به عنوان«اشتراک»رجوع شود.

ترتّب

-1

«ترتّب»در لغت یعنی به ترتیب بودن دو امر،و در اصطلاح عبارت است از اجتماع دو حکم فعلی در یک موضوع یا در دو موضوع در زمان واحد،به گونه ای که مکلّف نتواند هر دو را امتثال کند و یکی اهمّ از دیگری باشد.در موارد فراوانی دیده می شود که برخی از مردم واجب را ترک می کنند و به انجام دادن کار مستحبّی می پردازند که چه بسا همان مستحبّ،موجب فوت واجب می شود،یا این که واجب فوری و مضیق و مهم تر را ترک می کنند و به واجب غیر فوری یا موسّع و یا مهم می پردازند مانند کسی که بدهی واجبی دارد ولی با پولی که باید بدهی خود را بپردازد به زیارت مستحبّی می رود،یا در حالی که آخر وقت است و تنها به اندازه چهار رکعت به غروب آفتاب مانده،به جای پرداختن به فریضه نماز عصر،مشغول خواندن نماز آیات می شود،و یا این که در این وقت شروع می کند به خواندن نماز قضای روز قبل خود.خلاصه این که،فعل اهم را ترک می کند و به مهم می پردازد.در این قبیل موارد حکم چیست؟آیا کسی