فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 156

که واجب اهم را ترک کرده و به انجام دادن واجب مهم مشغول شده است،در مقابل ترک اهم گناهکار است و در مقابل انجام دادن واجب مهم پاداش می گیرد؟و یا چون وظیفه اش واجب دیگری بوده است و عملی را که ضدّ آن واجب اهم بوده انجام داده،هیچ پاداشی نمی گیرد؟جواب:اگر کسی معتقد باشد صحّت عبادت متوقّف بر وجود امر فعلی به آن نیست،و امر به شیء مقتضی نهی از ضدّ آن نیست،یا نهی در عبادات موجب فساد نیست،مشکلّی در صحّت و اجر داشتن آن فعل مهم نیست؛هر چند از بابت ترک واجب اهم،گناهکار محسوب می شود.اما اگر کسی معتقد باشد امر به شیء مقتضی نهی ازضدّ آن هست و نهی در عبادات نیز موجب فساد می شود و یا مانند صاحب جواهر رحمه الله معتقد باشد که صحّت عبادت متوقّف بر امر به آن عبادت است،در این صورت،عبادتی که اهم نبوده پاداشی نخواهد داشت زیرا در صورت فعلیت اهم،فعل مهم مأمورٌبه نیست و فعلی که انجام دادن آن موجب ترک اهم شده است،باطل خواهد بود.سؤال:آیا راهی برای تصحیح فعل عبادی مهم در این قبیل موارد وجود دارد یا نه؟ (1)برخی خواسته اند از طریق ترتّب،عبادت مهم را تصحیح کنند.ایشان معتقدند که هرگاه دو واجب اهم و مهم باشد،مادامی که مکلّف بنا را بر عصیان واجب اهم نگذارد،ازجهت ترک مهم معذور است،ولی پس از تصمیم بر عصیان واجب اهم،نوبت به واجب مهم می رسد و واجب مهم فعلیت یافته و منجّز می شود.به همین ترتیب،اگر چند امر داشته باشیم،اهمّ از آنها مقدّم است و در صورت عدم امتثال،نوبت به امر بعدی از نظر اهمیت می رسد و همین طور امر بعدی تا آخرین امر.بنابراین،اگر اوّلین امر را که اهمّ از سایر اوامر است امتثال کرد،از ناحیه ترک سایر اوامر که در مرتبه بعدی قرار دارند عقاب نمی شود و اگر واجبی را که در مرتبه دوّم اهمیت قرار دارد انجام داد،نسبت به ترک واجب اهمّ مرتبه اوّل عقاب می شود ولی نسبت به اوامر واجب مراتب بعدی معذور است و هکذا تا آخرین واجب.بحث ترتّب در اغلب مثال های تزاحم دو حکم متصوّر است.برخی از اقسام ترتّب در تزاحم دو حکم چنین است.1.تصویر ترتّب بین دو حکم واجب متضادّ که یکی مهم تر از دیگری است مانند