فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 16

دو دلیل را بر دیگری ترجیح داد.برخی از امتناعیون هم معتقدند که در این قبیل موارد،هر دو دلیل متعارض ساقط می شوند و باید به سایر ادلّه مراجعه نمود.گروهی هم در مقام تعارض دو دلیل،تخییر مکلّف در عمل به مفاد هر کدام از دو دلیل را چارۀ کار می دانند.طرفداران قول به جواز اجتماع،نماز در مکان غصبی را از مصادیق باب تزاحم می دانند.ایشان معتقدند مصداق نماز حقیقتاً همان مصداق غصب نیست و نهی در«لاتغصب»به متعلّق امر سرایت نمی کند کما این که امر در«صلّ»به متعلّق نهی سرایت نمی کند،بنابراین مانعی ندارد نماز در مکان غصبی به اعتبار نماز بودنش مأموربه و به اعتبار غصب،منهی عنه باشد؛بلی!در مقام امتثال است که مکلّف نمی تواند امر و نهی را هم زمان امتثال نماید و امتثال هر کدام،مزاحم امتثال دیگری است؛پس باید به مرجّحات باب تزاحم رجوع نمود. (1)3.«اجتماع امر و نهی»از مسایل علم کلام است یا از مسایل فقهی یا از مبادی احکام و یا از مسایل اصولی؟مرحوم نائینی رحمه الله معتقد است که این عنوان از مبادی تصدیقیه است.اما مرحوم خویی رحمه الله این عنوان را از مسایل اصولی می داند.ایشان در توجیه اصولی بودن مسئله می گوید:صحّت عبادت،از نتایج قول به جواز اجتماع امر و نهی است،همین مقدار کافی است تا این مسئله اصولی باشد. (2)

اجتهاد

اشاره

-3

کلمه«اجتهاد»مصدر است از ریشه(ج،ه،د).کلمه«جهد»در زبان عربی به دو شکل(جَهد)و(جُهد)استعمال شده است.برخی لغت شناسان معتقدند که(جَهد)به فتح جیم یعنی مشقّت وغایت تلاش و(جُهد)به ضم جیم یعنی وسع و طاقت. (4)جهد در لغت عبارت است از به کاربردن حداکثر توان و تلاش فراوان تا دست یابی به نهایت

1- (1) .المعجم الاصولی:30/1.
2- (2) .اجود التّقریرات:127/2.
3- (3) .الذّریعه:792/2؛العدّه:723/2؛مبادی الوصول:240؛المعالم:234؛الوافیه:241؛الکفایه:/422؛تهذیب الاصول:135/3؛نهایه الافکار:215/4؛التّنقیح:20؛مصباح الاصول:441/3؛الاصول العامّه:561؛المعجم الاصولی:32/1؛الفصول:389؛کشّاف اصطلاحات الفنون و العلوم:101/1؛المستصفی:199/2؛المحصول رازی:489/2؛ارشاد الفحول:249؛المفردات؛لسان العرب ماده جهد.
4- (4) .مفردات راغب و لسان العرب،ماده جهد.