فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 161

که روزه را باطل می کند انجام داده؟)بفرماید:کفّاره بر او واجب است.این جملۀ معصوم علیه السلام مانند این است که بفرماید:هرکس روزه خود را افطار کند،کفّاره بر او واجب است.سوّم:سؤال خاص باشد و جواب نیز خاص.در این صورت،جواب حمل می شود بر همان مورد.مثل این که شخصی از معصوم علیه السلام سؤال کند که من فلان کار را انجام دادم و روزه ام باطل شده؛معصوم علیه السلام نیز بفرماید:تو باید کفّاره بدهی! (1)

ترک استکشاف

به عنوان«ترک استفصال»رجوع شود.

تزاحم

اشاره

-2

«تزاحم»در اصطلاح اصولیین به معنای ممانعت دو حکمِ فعلی دارای ملاک در مقام امتثال است در حالی که مکلّف از امتثال تو أمان آن دو حکم عاجز است.دو حکم با این خصوصیات را«متزاحمین»می گویند.

-اقسام تزاحم به لحاظ منشأ آن:1.تزاحم ناشی از تضادّ متعلّق دو حکم.یعنی متعلّق دو حکم به صورت اتّفاقی در یک زمان جمع شده اند به گونه ای که مکلّف نمی تواند هر دو را اتیان نماید.مثال:دو نفر در حال غرق شدن هستند.نسبت به هر یک از این دو غریق،یک امر(غریق را نجات بده)متوجّه مکلّف است.این در حالی است که او فقط یک غریق را می تواند نجات دهد و هیچ کدام از آنها نیز بر دیگری ترجیح ندارد تا مقدّم داشته شود.2.تزاحم ناشی از ناتوانی مکلّف برای انجام دادن متعلّق هر دو حکم در حالی که زمان آنها نیز مختلف است.مثال:یکی از واجبات نماز،قیام است که دو مصداق دارد؛قیام هنگام گفتن تکبیره الاحرام و قیام متصل به رکوع.مکلّف نمازگزار وظیفه دارد هر دو قیام را اتیان نماید ولی به دلیل بیماری نمی تواند هر دو را به جا آورد.3.تزاحم ناشی از تلازم دو متعلّق است اگر چه حکم هر