فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 163

نماز عصر به جا آورده شود.4.واجب مطلق بر واجبی که مشروط به قدرت شرعی باشد مقدّم است.چرا که ممکن است همین مزاحمت واجب مطلق مانع تحقّق شرط آن واجب دیگر شود.مثلاً وجوب نفقۀ همسر و فرزندان مطلق است و بر وجوبِ حجّ که مشروط به استطاعت مالی است مقدّم می باشد و چه بسا عمل به آن واجب مطلق مانع از حصول استطاعت به عنوان شرط وجوب حجّ گردد.5.اگر زمان امتثال یکی از دو واجب مقدّم باشد،آن واجب بر واجب دیگر که زمان امتثال آن مؤخّر است مقدّم خواهد بود.مثلاً مکلّفی که تنها قادر به اتیان یک قیام در نماز است،باید قیام در رکعت اوّل را بر قیام در رکعت دوّم که زمان آن مؤخّر است،مقدّم بدارد.6.اگر یکی از دو واجب از نظر شارع دارای اولویتی غیر از موارد بالا باشد،بر واجب دیگر مقدّم خواهد بود.اولویت ها یا از ادلّه شناخته می شوند؛یا از تناسب حکم و موضوع؛یا از شناخت ملاک احکام از طریق ادلّۀ نقلی.آن چه مسلّم است این که نمی توان قاعده و ضابطۀ مشخّصی بیان کرد که در صورت شک به آن رجوع نمود اما برخی از این اولویت ها عبارتند از:الف)اگر حکمی مربوط به حفظ اصل دین باشد،بر هر حکم دیگری مقدّم است.ب)احکام مربوط به حقوق مردم بر سایر احکام شرعی مقدّم است.ج)احکام مربوط به حفظ جان،آبرو و مال مردم به ترتیب اولویت دارند بر احکام بعدی.د)حکم متضمّن رکن بر حکمی که متضمّن رکن نباشد مقدّم است. (1)

تزاحم در مستحبّات

-2

آیا در مستحبّاب نیز همانند واجبات،ممکن است تزاحم واقع شود یا خیر؟اگر کسی معتقد باشد که امر برای برانگیختن و تحریک به سوی متعلّق آن است؛خواه امر وجوبی باشد و خواه استحبابی؛بناچار باید امکان تزاحم در اوامر استحبابی را نیز بپذیرد.مثل تزاحم بین استحباب روزه گرفتن در روز پنج شنبه و استحباب اجابت دعوت مؤمن برای ناهار روز پنج شنبه.اما اگر کسی معتقد باشد که اوامر استحبابی فقط