فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 164

بیانگر محبوبیت متعلّق آن نزد مولا است،تزاحم بین دو مستحب واقع نمی شود زیرا مشغول شدن به یکی از دو امر محبوب نزد مولا،محبوبیت دیگری را نفی نمی کند.به اصطلاح منطقیین،اثبات شیء،نفی ما عدا نمی کند.

تسامح در ادلّۀ سنن

به عنوان«قاعدۀ تسامح در ادلّۀ سنن»رجوع شود.

تسلسل

«تسلسل»در لغت به معنای آن است که اموری به دنبال هم،زنجیروار واقع شوند،خواه حلقه های این زنجیر متناهی باشد یا نامتناهی؛خواه میان آنها رابطۀ علّی و معلولی برقرار باشد یا نباشد و در اصطلاح عبارت است از ترتّب،توقّف و وابستگی یک شیء موجود بر شیء دیگر که آن هم مثل اوّلی موجود است؛و ترتّب آن دوّمی بر شیء سوّمی که آن نیز مانند دو شیء قبلی موجود است؛و ترتّب سوّمی بر شیء چهارمی و به همین صورت تا بی نهایت؛خواه این سلسله در هر دو طرف(هم در ناحیه علّت و هم در ناحیه معلول)تا بی نهایت ادامه یابد،یا تنها در یک طرف.بنابراین،تسلسل سه صورت دارد:1.تسلسل هم در ناحیۀ علّت ها و هم در ناحیۀ معلول ها.در چنین سلسله ای،نه علّت آغازین،یعنی علّتی که معلول چیزی نباشد وجود دارد،و نه معلول پایانی،یعنی معلولی که خودش علّت برای چیزی نباشد.2.تسلسل فقط در ناحیۀ علّت ها.یعنی علّت آغازین در سلسله وجود ندارد ولی نقطه پایان وجود دارد.به عبارت دیگر:علّتی که خود معلول علّت دیگری نباشد وجود ندارد اما معلولی که علّت برای چیز دیگری نباشد وجود دارد.3.تسلسل تنها در ناحیۀ معلول باشد.در این قسم،سلسله نقطۀ آغازین دارد اما نقطۀ پایان ندارد.

-نکته:هر تسلسلی محال و ممتنع نیست،بلکه تسلسلی محال و ممتنع است که دارای سه شرط باشد:1.اجزای سلسله بالفعل موجود باشند.بنابراین،در سلسلۀ اعداد،اگر چه محدودیت نیست و پس از هر عدد،عدد دیگری می توان در نظر گرفت،و هیچ گاه به آخرین و بزرگ ترین عدد نمی توان دست یافت،ولی تسلسل اصطلاحی