فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 186

«تنجیز»،ثبوت مسئولیت بر عهدۀ مکلّف است و«تعذیر»،مقابل آن و به معنای نفی مسئولیت از مکلّف است.وقتی گفته شود:حکم بر مکلّف منجّز شده،مقصود این است که مکلّف باید آن را امتثال نماید.سبب ثبوت«تنجیز»و«تعذیر»ممکن است جعل شرعی باشد،مانند حکم ثابت شده به واسطۀ ظنّ معتبر،و ممکن است جعل شرعی نسبت به آن غیر ممکن باشد،مانند تنجیز و تعذیری که ناشی از ادلّۀ قطعی باشند چرا که حجیت و اعتبار قطع،ذاتی است و غیر قابل جعل.

تنجیز و تعلیق

-1

«تنجیز»در مقابل«تعلیق»،اگر وصف برای حکم باشد،مقصود از آن،مطلق و غیر مشروط بودن حکم است که آن را«حکم منجَّز»گویند،مانند ثبوت حکم حرمت برای شراب که معلّق و مشروط به چیزی نیست،و مانند وجوب نماز نسبت به طهارت یا قبله که وجوب نماز،معلّق بر تحقّق طهارت یا احراز قبله نیست.اما در صورتی که تنجیز،صفت متعلّق حکم باشد،آن را«واجب منجّز»گویند یعنی واجبی که صحّت اتیان آن منوط و مشروط به زمانی متأخّر از زمان وجوب نیست،مانند نماز که وجوب آن با داخل شدن وقت ثابت می شود و اتیان آن نیز از ابتدای زمان داخل شدن در وقت صحیح است.«تعلیق»نیز ممکن است صفت حکم واقع شود که آن را«حکم تعلیقی»یا«حکم مشروط»گویند و ممکن است صفت متعلّق حکم واقع شود که آن را«واجب معلّق»گویند،یعنی حکم،یا واجبی که مشروط به شرط باشد یا منوط به وقت متأخّر از زمان فعلیت وجوب باشد.«حکم تعلیقی»،مانند ثبوت وجوب حجّ که مشروط به استطاعت است.«واجبِ معلّق»،مانند وجوب روزه گرفتن که از زمان رؤیت هلال ماه رمضان ثابت می شود ولی زمان واجب(روزه گرفتن)،از طلوع فجر است و این زمان،متأخّر از زمان ثبوت وجوب است.به عنوان«واجب مشروط»،«واجب مطلق»و«واجب منجّز»رجوع شود.

تنقیح مناط

«تنقیح»در لغت به معنای پیراستن و پاک کردن است.گفته می شود:کلام منقّح،یعنی