فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 188

دیگری است و در اصطلاح،«خبر متواتر»،خبر گروهی را گویند که معمولاً هم دستی آنان بر کذب محال باشد.به عنوان«متواتر»رجوع شود.

تواتر اجمالی

اگر اخبار فراوانی پیرامون یک موضوع وارد شده باشد که مفاد برخی از آنها دایره موضوع را توسعه و برخی دیگر،دایره موضوع را محدود نموده،اما قدر مشترکی هست که همۀ اخبار بر آن دلالت می کنند؛مثلاً اخبار وارد شده در بارۀ حجیت و اعتبار خبر واحد اگر چه فراوانند،ولی منطوق این اخبار یکسان نیست و از مجموع این اخبار فراوان،یک قدر مشترک به دست می آید که عبارت باشد از خبر راوی عادل،شیعه و ضابط،در صورتی که دو نفر به عدالت او شهادت داده باشند و خبر نیز مخالف کتاب و سنّت نباشد.در چنین وضعیتی است که گفته می شود:اخبار حجیت خبر واحد،اجمالاً به حدّ تواتر است.این قسم از تواتر را«تواتر اجمالی»گویند.

تواتر لفظی

«تواتر لفظی»در جایی صدق می کند که خبر مخبرین فراوان،دارای لفظ متّحدی باشد.به عبارت دیگر:خبر دهندگان فراوان،عبارت یکسانی را نقل کنند.مثلاً مخبرین فراوانی حدیث«ثقلین»را با عبارت یکسانی از رسول گرامی اسلام صلّی الله علیه و آله نقل کرده اند.و حدیث نبوی صلّی الله علیه و آله«انّما الاعمال بالنّیات» (1)که راویان زیادی آن را با همین عبارت نقل کرده اند.

تواتر معنوی

«تواتر معنوی»در جایی است که الفاظ و عبارت های خبر دهندگانِ فراوان گوناگون باشد ولی همگی،به دلالت تضمّنی یا التزامی،بر یک معنا و مضمون دلالت نمایند.مثلاً افراد زیادی خبرهای فراوانی درباره جنگ های صدر اسلام و رشادت های امیرالمؤمنین حضرت علی علیه السلام در این نبردها مقابل کفّار و منافقین نقل کرده اند که از مجموع این اخبار،شجاعت بی نظیر آن حضرت به حدّ تواتر حاصل می شود.