فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 189

توصّلی

به عنوان«تعبّدی»رجوع شود.

جامع انتزاعی

«جامع انتزاعی»آن عنوان مشترکِ برگرفته شده از افراد مختلف است.مثلاً اشیا و موجوداتی مانند برف،کبوترِ سفید و انسانِ سفید پوست،ویژگی های خاصّی دارند که سبب جدایی هر کدام از دیگری می شود ولی در عین حال،یک وجه مشترک دارند که«سفید بودن»است.این سفید بودن،عنوان مشترک بین آنها است که با قطع نظر از خصوصیت های خاصّ هر کدام،می توان در همۀ آنها یافت و آن را«جامع انتزاعی»می نامیم به این اعتبار که از بین افراد مختلف گرفته شده است.

جامع ذاتی

-1

«جامع ذاتی»آن عنوان مقوِّم افراد است که در علم منطق«نوع»نامیده می شود.مثلاً عنوان«انسان»عنوانی است که بر زید و خالد و بکر و...صدق می کند و همۀ افراد،در این عنوان مشترکند و بودن هر کدام از افراد،به اعتبار وجود آن عنوان جامع(انسانیت)است به گونه ای که اگر آن عنوان جامع نباشد،زید و خالد و بکر هم نخواهند بود.«جامع ذاتی»را در اصطلاح منطقی،«جنس»هم می نامند.مانند عنوان«حیوان»که جامع بین انسان،شتر و فیل است.

جامع عرضی

«جامع عرضی»آن عنوان مشترک بین مجموعه ای از افراد است،اما ذاتی افراد نیست و در اصطلاح منطقی،آن را«عرض خاص»و«عرض عام»می گویند.مانند سفید بودن برای زید،خالد،برف و کبوترِ سفید؛و مانند عنوان«رونده»برای حیوان که هر چند عنوان مشترک بین همۀ افراد حیوان است،اما ذاتی حیوان نیست و حیوان،بدون این عنوان هم می تواند موجود باشد.