فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 191

خارج از مرکّب هستند.مثلاً طهارت و رو به قبله بودن،داخل در مأمورٌبه(نماز)نیستند ولی نماز،مقید به طهارت و رو به قبله بودن است.یعنی قید خارج است و تقید،داخل.

جعل بسیط

-1

مقصود از«جعل بسیط»،جعل شیء است.یعنی ایجاد آن به مفاد کان تامّه،در مقابل«جعل مرکّب»که عبارت است از جعل شیءٍ لشیءٍ(ایجاد چیزی برای چیزی)یا جعل شیءٍ،شیئاً آخر(تبدیل چیزی به چیز دیگر)که مفاد کان ناقصه است.به عبارت دیگر:وقتی فعل«جَعَلَ»یک مفعول می گیرد،«جعل بسیط»است یعنی ایجاد.مثلاً وقتی گفته شود:جَعَلَ اللهُ الانسان؛یعنی خداوند انسان را به وجود آورد.اما وقتی دو مفعول بگیرد،«جعل مرکّب»خواهد بود.مثلاً وقتی گفته شود:آرد را خمیر کردم؛خمیرکردن،چیزی اضافه و زاید بر ذات آرد است.

جعل مرکّب

«جعل مرکّب»یا«جعل تألیفی»،عبارت است از قرار دادن چیزی برای چیزی و یا تبدیل چیزی به چیز دیگر به مفاد کان ناقصه.به عنوان«جعل بسیط»رجوع شود.

جمع تبرّعی

جمع بین ادلّۀ متعارض،خارج از ضوابط معتبر را«جمع تبرّعی»گویند.به عنوان«الجمع مهما امکن اولی من الطّرح»رجوع شود.

جمع دلالی

«جمع دلالی»را«جمع عرفی»و«جمع مقبول»نیز می نامند.به عنوان«الجمع مهما امکن اولی من الطّرح»رجوع شود.

جمع عرفی

«جمع عرفی»که آن را«جمع دلالی»و«جمع مقبول»نیز می نامند،به معنای جمع