فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 196

«اماره»،«طریق»و«دلیل»مترادف است. (1)البتّه هر دلیلی که در مرتبۀ پایین تر از قطع قرار داشته باشد،باید اعتبار آن مستند به پشتوانه ای قطعی باشد تا بتوان آن را در راه استنباط احکام شرعی مورد استفاده قرار داد.

-اقسام حجّت:1.حجّت ذاتی:«حجّت ذاتی»،حجّتی است که نیاز به جعل جاعل ندارد.این قسم،اختصاص به«قطع»دارد.زیرا حجیت از لوازم عقلی و غیر قابل اجتناب قطع است و محال است از آن جدا شود چرا که قطع،یعنی کشف واقع و راه به سوی واقع،و چنین حجیتی قابل جعل و انکار شارع نیست،زیرا مستلزم تناقض است.به عنوان«قطع»رجوع شود.

2.حجّت جعلی و عرضی:«حجّت عرضی»،حجّتی است که بر خلاف حجّت ذاتی،ذاتاً و فی نفسه صلاحیت حجیت ندارد،بلکه حجیت آن مستند به جعل شارع یا حکم عقل است.حجیت امارات و اصول از این قبیل است.

حجیت اصولی

-2

مقصود از«حجیت اصولی»،ادلّۀ اجتهادی معتبر شرعی است که فقط جنبۀ طریقیت برای اثبات متعلّق خود هستند بدون این که بین آن ادلّه و متعلّق آنها هیچ رابطۀ واقعی باشد.مثلاً اگر شراب بودن یک مایع معین به وسیلۀ بینه ثابت شد،باعث نمی شود که این مایع واقعاً شراب گردد بلکه بینه،صرفاً راهی است برای کشف از شراب بودن آن.

حجیت ذاتی

مقصود از«حجیت ذاتی»،حجیتی است که ناشی از ذات دلیل است بدون جعل شرعی،در مقابل دلیلی که دلیل بودن،کاشفیت و اعتبار آن،ناشی از جعل شرعی باشد.مانند قطع که حجیت و اعتبار آن ذاتی است در مقابل خبر واحد که دلیل بودن واعتبار آن نیاز به جعل شرعی دارد و الاّ فی نفسه،صلاحیت کشف تام و کامل از واقع را ندارد.