- سخن ناشر 1
- کاربرد اصطلاح در علوم 3
- اصطلاحات علم اصول 4
- اباحۀ اخص 8
- اشاره 8
- اباحۀ اضطراری 8
- اباحۀ اقتضایی 9
- اباحۀ ظاهری 9
- اباحۀ شرعی 9
- اباحۀ اعم 9
- اباحۀ عقلی 10
- اباحۀ غیر اقتضایی 10
- اباحۀ واقعی 10
- ابتلا و عدم ابتلا 10
- اتّصال زمان شک به زمان یقین 13
- اثبات و ثبوت 13
- اثر شرعی 14
- اجتماع امر و نهی 14
- اشاره 16
- اجتهاد 16
- اجتهاد تجزّئی 21
- اجتهاد در عصر ائمه علیهم السلام 21
- اجتهاد خاص 21
- اجتهاد عام 22
- اجزاء در اصول با کشف خلاف ظنّی 22
- اجزاء در اصول با کشف خلاف قطعی 23
- اجزاء 24
- اجزاء در تبدّل قطع 24
- اجزاء در امارات با کشف خلاف قطعی 24
- اشاره 24
- اجزاء در امارات با کشف خلاف ظنّی 24
- اجزای مأموربه امر واقعی ثانوی 26
- اشاره 27
- اجماع 27
- اجماع بسیط 29
- اجماع دخولی 30
- اجماع حدسی 30
- اجماع تشرّفی 30
- اجماع عملی 31
- اجماع سکوتی 31
- اجماع لطفی 32
- اجماع کشفی 32
- اجماع لبّی 32
- اجماع مرکّب 33
- اجماع محصّل 33
- اجماع مدرکی 33
- اجمال 34
- اشاره 34
- اجماع منقول 34
- اجمال مخصّص لبّی 35
- اجمال نصّ 36
- اجمال مخصّص لفظی 36
- احترازی بودن قیود 37
- اشاره 38
- احتمال و محتمل 38
- احتیاط 38
- احتیاط شرعی 39
- احتیاط عقلی 40
- اخباریین 42
- اختیار 44
- اشاره 45
- اراده 45
- اراده استعمالی 46
- ارادۀ تفهیمی 47
- ارادۀ تکوینی 47
- ارادۀ الهی 47
- ارادۀ تشریعی 47
- ارادۀ انشایی 47
- ارادۀ فعلی 48
- ارادۀ حقیقی 48
- استثنا 49
- استحسان 50
- استحباب 50
- اشاره 52
- استصحاب 52
- استصحاب استقبالی 56
- استصحاب تنجیزی 57
- استصحاب حال شرع 58
- استصحاب حال عقل 58
- استصحاب جزئی 58
- استصحاب حکم مخصّص در عموم زمانی 59
- استصحاب در امور تدریجی 60
- استصحاب در اطراف علم اجمالی 60
- استصحاب حکمی 60
- استصحاب در شبهۀ حکمی 61
- استصحاب در زمانیات 61
- استصحاب در شبهۀ موضوعی 62
- استصحاب سببی 62
- استصحاب صحّت هنگام شک در مانع 63
- استصحاب کلّی 64
- استصحاب عدمی 64
- استصحاب قهقرایی 64
- استصحاب مسبّبی 66
- استصحاب وجودی 66
- استصحاب موضوعی 66
- اشاره 67
- استعمال حقیقی 67
- استعمال 67
- استلزامات عقلی 68
- استعمال مجازی 68
- اسم جنس 69
- اشتراک 69
- اشاره 69
- اشتراک لفظی 70
- اشتراک معنوی 70
- اشاره 71
- اصل اباحه 71
- اصل اجتهادی 73
- اصل احتیاط 73
- اصل اباحۀ عقلی 73
- اصل اباحۀ شرعی 73
- اصل اشتغال 74
- اصل اطلاق 74
- اصل برائت 75
- اصل تأخّر حادث 75
- اصل تخییر 76
- اصل تطابق 78
- اصل تنزیلی 79
- اصل ثبات 79
- اصل حسّ 80
- اصل صحّت 82
- اصل حلیت 82
- اصل حقیقت 82
- اصل شرعی 82
- اصل طهارت 84
- اصل ظهور 85
- اصل عدم 86
- اشاره 86
- اصل عدم استخدام 86
- اصل عدم اضمار 88
- اصل عدم اشتراک 88
- اصل عدم تزکیه 88
- اصل عدم اعتبار ظنّ 88
- اصل عدم قرینه 89
- اصل عدم تقدیر 89
- اصل عقلی 90
- اصل عملی 90
- اصل عدم نقل 90
- اصل عموم 92
- اصل غیر محرز 93
- اصل غیر تنزیلی 93
- اصل لفظی 93
- اصل غیر مثبت 93
- اصل مثبت 94
- اصل نفی 97
- اصل موضوعی 97
- اصل وقف 98
- اصول فقاهتی 98
- اصول فقه 98
- اصول مؤمَّنه 100
- اطّراد 101
- اطلاق 102
- اشاره 102
- اطلاق شمولی 105
- اطلاق بدلی 105
- اطمینان 106
- اعتبار 106
- اقتضا 109
- اشاره 109
- اقلّ و اکثر 109
- اماره 111
- اشاره 111
- اقلّ و اکثر استقلالی 111
- اقلّ و اکثر ارتباطی 111
- امارۀ موضوعی 112
- امارۀ حکمی 112
- امتثال 112
- اشاره 112
- امتثال احتمالی 113
- امثتال ظنّی 113
- امتناع 114
- امتثال علمی تفصیلی 114
- امر 115
- اشاره 115
- امر ارشادی 118
- امر به امر 119
- امر بعد از حَظر 119
- امر به شیء مقتضی نهی از ضدّ آن هست یا خیر؟ 120
- امر تخییری 122
- امر تعیینی 122
- امر تعبّدی 122
- امر غیری 123
- امر کفایی 123
- امر مولوی 123
- امر عینی 123
- امر ثانوی ظاهری 123
- امر ثانوی اضطراری 123
- امر واقعی 124
- اشاره 124
- امکان 124
- امکان اخصّ 126
- امکان عام 127
- اشاره 127
- امکان تعبّد به ظنّ 127
- امکان خاص 127
- امکان وقوعی 127
- امکان استعدادی 127
- انحلال 127
- امکان استقبالی 127
- اشاره 130
- انحلال حکم تکلیفی 130
- انسداد 130
- انحلال حکم وضعی 130
- انحلال حقیقی 130
- انحلال حکمی 130
- انسداد حکومتی 132
- انسداد کبیر 133
- انسداد کشفی 133
- انصراف 133
- انسدادی 133
- انقلاب نسبت 134
- انفتاح 134
- انفتاحی 134
- ایجاب 135
- انقیاد 135
- اشاره 136
- برائت 136
- برائت اصلی 136
- بالجمله و فی الجمله 136
- برائت شرعی 136
- برائت عقلی 138
- اشاره 139
- بنای عقلا 141
- برهان لمّی 141
- برهان انّی 141
- بسیط بودن مشتق 141
- تأخیر بیان از وقت حاجت 142
- تأخیر بیان از وقت خطاب 142
- تجرّی 143
- تبادر 143
- تجزّی 145
- تحقیق مناط 145
- تخصّص 146
- تخریج مناط 146
- تخصیص 147
- تخطئه 147
- اشاره 150
- تخییر بین اقلّ و اکثر 150
- تخییر عقلی 151
- تخییر شرعی 151
- تداخل اسباب و مسبّبات 152
- تراخی 154
- تراجیح 154
- ترتّب 155
- ترادف 155
- تزاحم 161
- اشاره 161
- ترک استکشاف 161
- تزاحم در مستحبّات 163
- تسلسل 164
- تسامح در ادلّۀ سنن 164
- تشریع عملی 166
- تصویب اشعری 166
- تصویب 166
- اشاره 166
- اشاره 166
- تصویب معتزلی 166
- تعادل و تراجیح 167
- تعارض 167
- تعبّدی 172
- تعلیق حکم بر وصف مشعر علیت است ؟ 174
- تعیینی و تعینی 174
- تعدّد مطلوب 174
- تقلید 175
- تقابل بین اطلاق و تقیید 175
- تقیه مداراتی 184
- تکرار 184
- اشاره 184
- تقیه 184
- تقیید 184
- تناقض 185
- تمثیل 185
- تنجیز و تعذیر 185
- تنجیز و تعلیق 186
- تنقیح مناط 186
- تواتر 187
- اشاره 187
- تواتر معنوی 188
- تواتر لفظی 188
- تواتر اجمالی 188
- جامع ذاتی 189
- جامع انتزاعی 189
- جامع عرضی 189
- اشاره 190
- جزء 190
- جزء ذهنی 190
- جزء خارجی 190
- جمع دلالی 191
- جعل مرکّب 191
- جمع تبرّعی 191
- جعل بسیط 191
- جمع عرفی 191
- الجمع مهما امکن اولی من الطّرح 192
- جمع مقبول 192
- جمع موضوعی 192
- جمع محمولی 192
- حاظر و مبیح 195
- حجّت 195
- حجیت اصولی 196
- حجیت ذاتی 196
- حرمت ذاتی 197
- اشاره 197
- حرمت 197
- حُسن و قبح عقلی 198
- حقیقت شرعیه 206
- حقیقت متشرّعه 207
- حقیقت و مجاز 207
- اشاره 210
- حکم 210
- حکم امضایی 216
- حکم ارشادی 216
- حکم اقتضایی 216
- حکم اوّلی 217
- حکم تأسیسی 217
- حکم ثانوی 217
- حکم تکلیفی 217
- حکم تنجیزی 217
- حکم شأنی 218
- حکم شرعی 218
- حکم عدمی 218
- حکم ظاهری 218
- حکم فعلی 218
- حکم مولوی 219
- اشاره 219
- حکم واقعی اوّلی 219
- حکم وضعی 219
- حکم واقعی ثانوی 219
- حکمت 219
- حکمت الهی 220
- اشاره 220
- حکومت 220
- حکومت عرفی 222
- حکومت ظاهری 222
- حمل شایع صناعی 223
- اشاره 223
- حمل 223
- حمل ذاتی اوّلی 223
- حیثیت اطلاقیه 224
- حیثیت تعلیلیه 224
- خاص 225
- اشاره 225
- حیثیت تقییدیه 225
- خبر 225
- خبر عزیز 231
- خبر حدسی 231
- خبر حسّی 231
- خبر صحیح 231
- خبر ضعیف 231
- خبر حسن 231
- خبر موثوق 232
- خبر مستفیض 232
- خبر متواتر 232
- خبر متواتر اجمالی 232
- خبر متواتر لفظی 232
- خبر متواتر معنوی 232
- خبر موثّق 232
- دفع مفسده مقدّم بر جلب منفعت 233
- خرق اجماع 233
- خطاب های شفاهی 233
- اشاره 234
- دلالت استعمالی 234
- دلالت اقتضا 235
- دلالت تصدیقی 236
- دلالت التزامی 236
- دلالت ترک 236
- دلات ایماء 236
- دلالت انّی 236
- دلالت تفهیمی 237
- دلالت تضّمنی 237
- دلالت تقریر 237
- دلالت تصوّری 237
- دلالت طبعی 238
- دلالت سکوت 238
- دلالت جدّی 238
- دلالت تنبیه 238
- دلالت فعل 239
- دلالت عقلی 239
- دلالت قول 240
- دلالت مطابقی 240
- دلالت لمّی 240
- دلالت وضعی 241
- دلالت منطوق 241
- دلیل 241
- اشاره 241
- دلیل الخطاب 242
- دلیل اجتهادی 242
- دلیل امضایی 242
- دلیل شرعی 243
- دلیل عقلی 243
- دلیل لبّی 243
- دلیل انّی 243
- دلیل تأسیسی 243
- دلیل فقاهتی 243
- دلیل نقلی 244
- دلیل لفظی 244
- دلیل لمّی 244
- دلیل محرز 244
- دور 244
- دوام نسبت 244
- دوران امر بین تخصیص و نسخ 245
- دوران امر بین جزئیت،شرطیت و مانعیت 245
- دوران امر بین اقلّ و اکثر ارتباطی 245
- دوران امر بین اقلّ و اکثر استقلالی 245
- دوران امر بین متباینین 246
- ذات 246
- دون اثباطه خرط القتاد 246
- دوران امر بین محذورین 246
- ذاتی و عرضی 247
- ذهن 248
- رافع و مانع 248
- رخصت و عزیمت 249
- رفع و دفع 251
- سبب 251
- سبر و تقسیم 253
- سدّ ذرایع و فتح ذرایع 254
- سنّت 256
- سیرۀ عقلا 260
- سیره 260
- اشاره 260
- سیرۀ متشرّعه 260
- شبهۀ بدوی 261
- اشاره 261
- شبهۀ ابن قبّه 261
- شبهۀ حکمی 262
- شبهۀ تحریمی 262
- شبهۀ کعبی 263
- شبهۀ محصور 264
- شبهۀ مقرون به علم اجمالی 264
- شبهۀ مفهومی 264
- شبهۀ مصداقی 264
- شبهۀ وجوبی 265
- شرایط جعل و مجعول 265
- اشاره 265
- شبهۀ موضوعی 265
- شرط 265
- شرط ترتّب 266
- شرط متقدّم،متأخّر و مقارن 266
- شرط اتّصاف 266
- اشاره 267
- شک 267
- شک بین جزئیت و مانعیت 267
- شرع 267
- شک در تکلیف 268
- شک در حجیت 268
- شک در رافع 268
- شک در محصّل 269
- شک در مقتضی 269
- شک در مکلّفٌ به 269
- شک ساری 269
- شک سببی 270
- شک طاری 270
- شک مسبّبی 270
- شهرت 271
- شهرت روایی 271
- اشاره 271
- شهرت عملی 272
- شهرت فتوایی 272
- صحّت حمل 272
- صحیح و اعم 273
- صدق در قضایای حملی 277
- اشاره 278
- ضدّ 278
- ضرر و ضرار 279
- طریقۀ عقلا 279
- ظاهر 279
- طلب و اراده 279
- ضدّ عام 279
- طریقیت 279
- اشاره 282
- ظنّ 282
- ظنّ اطمینانی 283
- ظنّ خاص 283
- ظنّ غالب 284
- ظنّ قوی 284
- ظنّ ممنوع 284
- ظنّ متأخّم به علم 284
- ظنّ مانع 284
- ظنّ طریقی 284
- ظنّ مطلق 284
- ظنّ موضوعی 285
- ظواهر الفاظ 285
- ظنّی الدّلالت 285
- ظنّ نوعی 285
- ظهور اقتضائی 286
- اشاره 286
- ظهور تصدیقی 286
- عام اصولی 287
- ظهور موضوعی 287
- ظهور تضمّنی 287
- عام استغراقی 287
- ظهور ذاتی 287
- عام مجموعی 288
- عام و خاص 288
- عام بدلی 288
- عام افرادی 288
- عام و خاص من وجه 292
- عدالت 292
- عدم ازلی 293
- عدم ابتلا 293
- عدم الدّلیل دلیل العدم 294
- عدم اطّراد 294
- عدم القول بالفصل 295
- عدم صحّت حمل 296
- عدم صحّت سلب 296
- عدم محمولی 296
- عدم و ملکه 296
- اشاره 297
- عرض ذاتی 297
- عَرَض غریب 297
- عدم وصفی 297
- عَرَض 297
- عرض و عرضی 297
- اشاره 298
- عُرف 298
- عرف خاص 301
- عرف فاسد 302
- عرف عام 302
- عرف قولی 302
- عرف عملی 302
- عصمت 303
- عصیان 303
- عزیمت 303
- اشاره 304
- عقلیات غیر مستقل 307
- عقل عملی 307
- عقل نظری 307
- علّت 307
- عقلیات مستقل 307
- علّت و حکمت 310
- اشاره 311
- علم اجمالی 313
- علم تفصیلی 314
- علم فقه 314
- عموم 314
- علم اجمالی در تدریجیات 314
- علم اصول فقه 314
- اشاره 314
- عموم استغراقی 314
- عموم سیاقی 315
- عموم زمانی 315
- عموم فوقانی 315
- غایت 316
- عموم و خصوص من وجه 316
- عموم و خصوص 316
- عموم و خصوص مطلق 316
- غیر مستقلاّت عقلی 317
- فتح ذرایع 317
- فحوی الخطاب 317
- فقه 318
- فور و تراخی 319
- فقیه 319
- قاصر 320
- قاطع و مانع 321
- اشاره 322
- قاعدۀ استصحاب 323
- قاعدۀ استطاعت 323
- قاعدۀ اصولی 324
- قاعدۀ تجاوز و فراغ 324
- قاعدۀ الجمع مهما امکن اولی من الطّرح 324
- قاعدۀ تحسین و تقبیح عقلی 328
- قاعدۀ ترجیح بلا مرجّح 328
- قاعدۀ تسامح در ادلّۀ سنن 328
- قاعدۀ تقیه 329
- قاعده تعیین 329
- قاعدۀ فقهی 335
- قاعدۀ صحّت 335
- قاعدۀ قبح عقاب بلا بیان 335
- قاعدۀ طهارت 335
- قاعده فراغ 335
- قاعدۀ لاضرر و لاضرار 338
- قاعده لطف 343
- قاعدۀ ما لایدرک کلّه لایترک کلّه 345
- قاعدۀ مقتضی و مانع 345
- قاعدۀ ملازمه 346
- قاعدۀ میسور 348
- قاعدۀ نفی عُسر و حرج 349
- قاعدۀ ید 353
- قاعدۀ یقین 356
- قبح فعلی و قبح فاعلی 358
- قُبح عقاب بلابیان 358
- قدرت تکوینی به معنی اعم 359
- قرآن 360
- قرینه 364
- اشاره 364
- قرینۀ حالیه 364
- قرینۀ عرفی 365
- قرینۀ غیرلفظی 365
- قرینۀ عقلی 365
- قرینۀ لفظی 365
- قرینۀ لبّی 365
- قرینۀ مقالیه 366
- قرینۀ منفصل 366
- قصد وجه 366
- قضیۀ حقیقیه 367
- اشاره 367
- قطع 367
- قضیۀ خارجیه 367
- اشاره 367
- قطع اجمالی 373
- قطع تفصیلی 373
- قطع تعبّدی 373
- قطع شخصی 373
- قطع قطّاع 374
- قطع عرفی 374
- قطع موضوعی 374
- قطع موضوعی طریقی 374
- قطع طریقی 374
- قطع موضوعی وصفی 375
- قطع نوعی 375
- قطع واقعی 375
- قَلب 376
- القول بعدم الفصل 377
- قول لُغوی 377
- اشاره 379
- قیاس 379
- قیاس ادنی 382
- قیاس اخاله 382
- قیاس اصولی 383
- قیاس خفی 383
- قیاس جلی 383
- قیاس اولویت 383
- قیاس علّت 384
- قیام اصول مقام قطع 384
- قیاس مستنبط العلّه 384
- قیاس مصرّح العلّه 384
- قیاس منصوص العلّه 384
- قیام اماره مقام قطع موضوعی صفتی 385
- قیام اماره مقام قطع موضوعی طریقی 385
- کان تامّه و ناقصه 385
- کشف 387
- کُفر 389
- کلّ 389
- کشف انسدادی 389
- کلّی 390
- کلّما حکم به الشّرع حکم به العقل 390
- کلّما حکم به العقل حکم به الشّرع 390
- کلام 390
- اشاره 390
- کلّی منطقی 391
- کلّی طبیعی 391
- کلّی عقلی 391
- کنایه 393
- کَون 394
- کِیف 394
- لای نفی جنس 395
- لُبّ 396
- لزوم بین و غیر بین 396
- لحن الخطاب 396
- لمّی 397
- لغت 397
- مادّه 398
- اشاره 399
- ماهیت لا به شرط قسمی 399
- ماهیت 399
- مانع شرعی 399
- ماهیت مجرّده 400
- ماهیت مطلقه 400
- ماهیت مهمله 400
- ماهیت مخلوطه 400
- ماهیت لا به شرط مقسمی 400
- مبادی احکامیه 401
- مبادی عالیه 401
- اشاره 401
- مبادی تصدیقیه 401
- مبادی تصوّریه 401
- متأخّری متأخّرین 402
- مُبیح 402
- متأخّرین 402
- متجرّی 402
- متشرّعه 403
- مترادف 403
- متشابه 403
- متواتر 404
- متعلّق احکام 404
- مجاری اصول 405
- مَجاز 405
- اشاره 405
- مثبتات اماره و اصل 405
- مجاز عقلی 406
- مجاز به زیاده و نقصان 406
- مجاز مشهور 407
- مَجاز لغوی 407
- مجهول 408
- محمول بالضّمیمه 409
- مخالفت قطعی عملی 410
- مخالفت قطعی التزامی 410
- مخالفت احتمالی عملی 410
- اشاره 411
- مخصّص قطعی الدّلالت 412
- مخصّص عقلی 412
- مخصِّص لُبّی 413
- مخصّص متّصل 414
- مخصِّص لفظی 414
- مخصّص متّصل لُبّی 414
- مخصِّص مبین 414
- مخصّص مجمل 415
- مخصّص متّصل لفظی 415
- مخصّص منفصل لُبّی 416
- مخصّص منفصل 416
- مخطّئه 417
- مراتب حکم 417
- مرّه و تکرار 418
- مُرجِّح 418
- مسئلۀ فقهی 419
- مستحب 419
- مستقلّات عقلیه 419
- مسئلۀ اصولی 419
- مسلّمات 420
- مسقطات تکلیف 420
- مشترک 421
- مشهور 421
- مصالح مرسله 422
- مصلحت 426
- مضیق 428
- مطلق 428
- معقولات اوّلیه 429
- مظنونات 429
- معقولات ثانویه 429
- مفهوم 430
- اشاره 430
- مفاهیم انتزاعی 430
- مفاهیم اعتباری 430
- مفاهیم حقیقی 430
- مفهوم حصر 433
- مفهوم استثناء 433
- مفهوم غایت 435
- مفهوم لقب 437
- مفهوم وصف 438
- مفهوم مردّد 438
- مفهوم موافق 438
- مقدّمات تولیدیه 439
- مقدّمات حکمت 439
- مقدّمه 441
- مقدّمات دلیل انسداد 441
- اشاره 441
- مقدّمۀ شرط 444
- مقدّمۀ سبب 444
- مقدّمۀ صحّت 445
- مقدّمۀ شرعی 445
- مقدّمۀ عبادی 446
- مقدّمۀ عقلی 447
- مقدّمۀ عدم مانع 447
- مقدّمۀ متأخّر 448
- مقدّمۀ علم 448
- مقدّمۀ غیر موصل 448
- مقدّمۀ معدّ 449
- مقدّمۀ مفوّته 449
- مقدّمۀ متقدّم 449
- مقدّمۀ موصل 450
- مقدّمۀ مقارن 450
- مقدّمۀ واجب 451
- مقدّمۀ وجود 453
- مقدّمۀ وجوب 453
- مقرّر 453
- ملاک اقتضایی 454
- ملازمه بین حکم شرع و عقل 454
- مقید 454
- ملاکات احکام 454
- مناسب 455
- منجّز 455
- مَناط 455
- ملکه 455
- موافقت احتمالی عملی 456
- موافقت احتمالی التزامی 456
- موافقت قطعی التزامی 456
- موافقت قطعی عملی 456
- موافقت و مخالفت 456
- منطوق 456
- موضوع 458
- اشاره 458
- موضوع مستنبط 459
- موضوع علم اصول 459
- اشاره 460
- نسخ 460
- نسخ وجوب 462
- نصّ اهل لغت 463
- نصّ 463
- اشاره 463
- نظر 464
- نفس الامر 465
- نَعت 465
- نَفل 466
- نفی حکم به لسان موضوع 466
- اشاره 467
- نهی ارشادی 469
- نهی در عبادت 470
- نهی تنزیهی 470
- نهی در معامله 470
- نهی تحریمی 470
- اشاره 471
- نهی نفسی 471
- نهی غیری 471
- واجب 471
- واجب تخییری 472
- واجب تبعی 472
- واجب تعیینی 473
- واجب تعبّدی 473
- واجب توصّلی 473
- واجب غیری 474
- واجب کفایی 474
- واجب مضیق 474
- واجب مشروط 474
- واجب معلّق 475
- واجب مطلق 475
- واجب نفسی 476
- واجب موسّع 476
- واجب منجّز 476
- واجب موقّت 476
- واجب مقید 476
- واضع 477
- واسطه در عروض 477
- وجوب 478
- وجود محمولی 480
- وحدت مطلوب و تعدّد مطلوب 480
- وجود نعتی 480
- ورود 481
- وصف 482
- اشاره 483
- وضع 483
- وضع تخصّصی 485
- وضع تخصیصی 486
- وضع جزئی 486
- وضع شخصی 486
- وضع تعیینی 486
- وضع عینی 486
- وضع تعینی 486
- وضع نوعی 487
- وضع مرکّبات 487
- اشاره 489
- هل مرکّبه 489
- یقین منطقی و یقین اصولی 489
- یقین استقرائی 489
- یقین 489
قبح عقلی،همانا اعتراف به ادراک عقل است.به عبارت دیگر:وقتی می توان بین ثبوت حسن و قبح عقلی و ادراک آن توسط عقل جدایی انداخت که جدایی چیزی از خودش را جایز بدانیم. (1)
حقیقت شرعیه
«حقیقت شرعیه»یعنی استعمال یک لفظ در یک معنای جدید تعیین شده از سوی شارع در زمان حیات پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله.توضیح:شکّی نیست که ما مسلمانان از برخی الفاظ مانند صلاه،صوم،حجّ و زکات،معانی مخصوص شرعی می فهمیم که قبل از اسلام در لغت عرب معروف و مشهور و بلکه شناخته شده نبوده اند.بحث و اختلاف در این است که آیا نقل این الفاظ از معانی لغوی و استعمال آنها در معانی جدید شرعی،در زمان شارع به صورت تعیینی یا تعینی بوده تا در نتیجه،«حقیقت شرعیه»ثابت شود،یا این نقل در زمان بعد و توسط پیروان شرع بوده تا در نتیجه،«حقیقت متشرّعه»ثابت شود،نه حقیقت شرعیه؟
-نتیجه ثبوت و عدم ثبوت حقیقت شرعیه:اگر حقیقت شرعیه ثابت شود،هر گاه لفظی در قرآن یا روایات،بدون قرینه وارد شود،لازم است که بر معانی شرعی حمل شود.ولی اگر حقیقت شرعیه ثابت نشود،یا این قبیل الفاظ بر معنای لغوی حمل می شوند،یا در این قبیل موارد توقّف می کنیم و بر هیچ کدام از دو معنای لغوی یا شرعی حمل نمی کنیم.در ثبوت و عدم ثبوت حقیقت شرعیه اقوالی وجود دارد از جمله:عدم ثبوت مطلقا و ثبوت مطلقا. (2)مرحوم مظفّر رحمه الله معتقد است:نقل این الفاظ از معانی لغوی به معانی جدید شرعی،یا به وضع تعیینی است،یا به وضع تعینی.به عنوان«تعینی»رجوع شود.ما قطع داریم که نقل این الفاظ به معانی جدید شرعی،به وضع تعیینی تحقّق نیافته است،زیرا اگر چنین نقلی صورت گرفته بود،حتماً
1- (1) .اصول الفقه مظفّر:235/1.
2- (2) .البتّه برخی قائل به تفصیل شده اند از جمله:1.قول به ثبوت حقیقت شرعیه در الفاظ عبادات و عدم ثبوت آن در الفاظ معاملات.2.تفصیل بین الفاظی که زیاد استعمال می شده اند مانند:صلاه و صوم،و الفاظی که زیاد استعمال نمی شده اند.3.تفصیل بین زمان پیامبر صلّی الله علیه و آله و زمان امام باقر و امام صادق علیهما السلام و تفاصیل دیگری که صاحب«هدایه المسترشدین»همۀ آنها را ذکر کرده است.