فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 216

نیست.ولی مشروط،هم در حدوث محتاج شرط است و هم در بقا.مانند زنده بودن که شرط قدرت است،هم در حدوث و هم در بقا. (1)

اما تفاوت سبب و علّت این است که در اصطلاح متکلّمین،سبب،چیزی است که باعث تحقّق ذات می شود و علّت،تحقّق صفت را به دنبال دارد. (2)

مانع:«مانع»،عبارت است از وصفِ ظاهرِ منضبطی که وجود آن مستلزم حکمتی است که آن حکمت،موجب عدم حکم یا سبب می شود.مانند پدر بودن که مانع ثبوت قصاص برای فرزند می شود.

حکم ارشادی

«حکم ارشادی»عبارت است از امر و نهی صوری که تنها خبر از وجود مصلحت یا مفسده در مأمورٌبه و منهی عنه می دهد ولی خود امر و نهی ارشادی دربردارندۀ ثواب و عقاب نیستند.به عنوان«امر»رجوع شود.

حکم اقتضایی

وقتی یک عمل دارای مصلحت برای تعلّق گرفتن حکم الزامی باشد و مقتضی هم برای جعل حکم الزامی موجود باشد،ولی مانعی وجود دارد که حکم الزامی جعل نمی شود.این مرحله را از باب تسامح،«حکم اقتضایی»یا«شأنی»می نامند.

حکم امضایی

«حکم امضایی»در مقابل«حکم تأسیسی»و به معنای حکمی است که شارع آن راتأسیس و پایه گذاری ننموده بلکه آن حکم بین عقلا و در عرف مردم رواج داشته و شارع مقدّس هم آن را امضا و تأیید نموده است.مثلاً تعهّد و الزام طرفین معامله به آثار و نتایج آن،از امور رایج بین مردم بوده که مورد تأیید شارع نیز قرار گرفته است.