فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 220

عبارت دیگر:قصد شارع مبنی بر جلب منفعت و دفع ضرر را«حکمت»گویند.

-فرق بین حکمت و علّت:در تعریف علّت،قید«منضبط»اخذ شده ولی در تعریف حکمت،این قید اخذ نشده است.به همین لحاظ،شارع،حکمت را اماره بر حکم خود قرار نداده است به خلاف علّت که حکم از حیث وجود و عدم،دایر مدار آن است. (1)به تعریف«علّت»در عنوان«حکم»رجوع شود.

حکمت الهی

«حکمت الهی»علمی است که از احوال موجود،از آن جهت که موجود است،بحث می کند.توضیح:موجود احکام گوناگونی دارد.پاره ای از این احکام به شکل و قالب خاصی که آن موجود به خود گرفته مربوط می شود،و بخش دیگر به شکل و قالب خاص آن وجود مربوط نیست،بلکه در رابطه با اصل«موجودیت»آن است.به عنوان مثال،آهن از آن جهت که موجودی است در این قالب و با این ماهیت خاص و متمایز از دیگر موجودات و بلکه دیگر فلزات،دارای احکام ویژه ای می باشد.وزن مخصوصی دارد،نقطۀ ذوب معینی دارد،رنگ و وزن و خصوصیات مختلف دیگری دارد که همگی به«آهن بودن»آن مربوط می شود.اما همین آهن،دارای احکام دیگری نیز هست،مثلاً:معلول است،حادث است،ممکن است،منشأ اثر است و....این قبیل احکام به آهن بودن این شیء مربوط نیست،بلکه به«موجودیت»آن مربوط می شود.به عبارت دیگر:این شیء از جهت آهن بودن این احکام را ندارد،بلکه از این جهت که موجود است این احکام را دارد.حکمت الهی علمی است که متعرّض احکام موجود از آن جهت که موجود است،می شود. (2)

حکومت

اشاره

-3

هر گاه دلیلی ناظر و مفسّر و مبین حال دلیل دیگر از جهت مقدار دلالت باشد،آن دلیل

1- (1) .الاصول العامّه:310.
2- (2) .شرح مصطلحات فلسفی:76.
3- (3) .الرّسائل:432؛الکفایه:376/2؛اصول الفقه مظفّر:219/2؛فوائدالاصول:593/4؛نهایه الافکار:4،قسمت 132/2؛تقریرات مجدّد شیرازی:177/4؛الاصول العامّه:88؛علم اصول الفقه:432؛الدرر:619؛اصول الاستنباط:300؛تهذیب الاصول سبزواری:167/1؛اصطلاحات الاصول:126.