فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 230

دلالت می کنند،برخی بر حجیت قول عادل، (1)برخی بر حجیت خبر شیعه (2)و برخی بر حجیت خبر ثقۀ عادل. (3)مرحوم حرّ عاملی رحمه الله این احادیث را در جلد18 وسائل الشّیعه،کتاب القضاء،ابواب صفات قاضی جمع آوری کرده است.

-اجماع:یعنی از تتبّع فتوای اصحاب بر حجیت خبر واحد از این زمان تا زمان شیخ طوسی رحمه الله،کشف می کنیم که معصوم علیه السلام به این مطلب راضی است.یا این که از تتبّع اجماعات منقول بر حجیت خبر واحد این مطلب را می فهمیم؛و یا این که می بینیم همۀ علما و بلکه همۀ مسلمانان در مقام عمل،به خبر واحد عمل می کنند.

-سیرۀ عقلا:مهم ترین و عمدۀ دلیل حجیت خبر واحد،سیرۀ عقلا است.حضرت امام خمینی رحمه الله معتقد است دلیلی بر حجیت خبر واحد،غیر از سیرۀ عقلا وجود ندارد. (4)توضیح:ما می بینیم که روش عملی همۀ عقلا،در تمام جوامع و ملل،عمل به خبر شخص مورد وثوق و اطمینان است.عقلای عالم وقتی به کسی اطمینان داشته باشند،به گفتۀ او اعتماد می کنند و به احتمالات ضعیف مبنی بر کذب،خطا،اشتباه و غفلت شخص مورد اعتماد توجّه نمی کنند.اگر غیر از این باشد و عقلای عالم بخواهند تنها به علم و قطع عمل کنند،نظم زندگی اجتماعی آنها مختل می شود.مسلمانان نیز مانند سایر مردم به همین روش عمل می کنند و شارع نیز روشی متّحد با روش سایر عقلا دارد زیرا شارع نیز از عقلا،و بلکه رئیس عقلا است.پس مادامی که منعی از شارع نسبت به این سیره وارد نشده باشد،همین روش مورد رضایت او خواهد بود،و الاّ اگر این روش را قبول نداشت،روش خاص خود را در تبلیغ احکام بیان می کرد و آن روش نیز به ما می رسید.بنابراین،آیات و روایات مورد استناد نیز ارشاد به همین روش عملی دارند.حتّی از روایات مورد استناد و سایر روایت وارد شده در این موضوع بر می آید که عمل بر اساس خبر واحد،مفروغ عنه و مسلّم بوده و سؤال و جواب در روایت مورد اشاره،در مقام تعیین اشخاص مورد اطمینان و اعتماد است.به عبارت دیگر:این روایت بر تأسیس

1- (1) .همان:109.
2- (2) .همان:75 و 88.
3- (3) .همان:99.
4- (4) .تهذیب الاصول:200/1.