فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 234

دلالت

اشاره

-1

«دلالت»یعنی:یک شیء به گونه ای باشد که هرگاه علم به وجود آن حاصل شد،ذهن به وجود شیء دیگر منتقل شود.به عبارت دیگر:اگر چیزی به گونه ای باشد که علم به وجود آن موجب انتقال ذهن به چیز دیگری شود،چیزی را که علّت انتقال شده«دال»،چیزی را که به آن پی برده شده و منتقَلٌ الیه است«مدلول»،و این ویژگی موجود در دال که سبب انتقال از چیزی به چیز دیگر شده است را«دلالت»گویند.مثلاً:به صدا در آمدن زنگ خانه می فهماند که کسی پشت در منتظر است.در این مثال؛صدای زنگ«دال»است،وجود شخص پشت درِ منزل«مدلول»است،و این خصوصیتی که در صدای زنگ،موجب انتقال ذهن شونده به وجود شخص پشت در حیاط شد را«دلالت»گویند. (2)

-اقسام دلالت:دلالت تقسیمات مختلفی دارد از جمله:دلالت عقلی،دلالت طبعی،دلالت وضعی،دلالت تصوّری،دلالت تصدیقی و....هر کدام از این اقسام،خود تقسیمات دیگری دارد.

دلالت استعمالی

«دلالت استعمالی»یا«تفهیمی»،عبارت است از دلالت لفظ بر این که متکلّم خواسته معنای آن لفظ را بفهماند.این دلالت سه شرط دارد:1.شنونده عالم به وضع باشد.یعنی بداند که این لفظ برای فلان معنی وضع شده است.2.متکلّم عاقل باشد و به آن چه می گوید توجّه داشته باشد.پس غیر عاقل و کسی که مثلاً در عالم خواب سخنی را بر زبان جاری می کند،شامل این دلالت نمی شود.3.متکلّم قرینۀ متّصلی را همراه کلام خود قرار نداده باشد که از آن قرینه،عدم ارادۀ معنای حقیقی لفظ استفاده شود و کلام او نیز به گونه ای نباشد که شنونده عدم ارادۀ معنای حقیقی از آن بفهمد.