فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 237

بوده است و شنونده هم تأیید کند که گوینده معنی همان لفظ را اراده کرده است،دلالت را«تصدیقی»گویند.اعتبار چنین دلالتی برای گوینده و شنونده از باب«حجیت ظواهر»است.مثلاً وقتی گوینده بگوید:زید ایستاده است؛شنونده تصدیق و تأیید می کند که گوینده معتقد است زید ایستاده و مراد او خبر دادن از ایستادن زید می باشد.این دلالت را«دلالت جدّی»گویند.

دلالت تصوّری

«دلالت تصوّری»یعنی با شنیدن لفظ،معنایی در ذهن شنونده خطور می کند و باعث تصوّر معنای آن لفظ می گردد.دلالت تصوّری با سه شرط از ناحیۀ شنونده تحقّق می یابد:1.شنیدن لفظ؛2.لفظ دارای معنی باشد؛3.شنونده به آن معنی آگاهی داشته باشد.

دلالت تضّمنی

«دلالت تضمّنی»یعنی دلالت لفظ بر جزء و قسمتی از موضوع له(معنی)آن.مثلاً وقتی گفته شود:خانه را فروختم،کلمۀ خانه بر حیاط و اتاق نیز که جزئی از خانه هستند دلالت می کند،هم چنین لفظ کتاب،بر چند ورق آن نیز دلالت می کند.

دلالت تفهیمی

«دلالت تفهیمی»عبارت است از دلالت لفظ بر این که گوینده خواسته با گفتن آن لفظ،معنایش را بفهماند.تفاوت«دلالت تفهیمی»با«دلالت تصوّری»در این است که در دلالت تصوّری،ارادۀ گوینده برای فهماندن معنی شرط نبود و به همین علّت،حتّی در صورتی که در حالت جنون و یا بی توجّهی متکلّم(مثلاً در عالم خواب)کلمه ای از او شنیده می شد،دلالت تصوّری صدق می کرد؛اما در دلالت تفهیمی،علاوه بر سه شرط قبلی از ناحیۀ شنونده،عاقل بودن و توجّه داشتن گوینده نیز شرط است.

دلالت تقریر

«تقریر»،یعنی کسی عملی را نزد معصوم علیه السلام انجام دهد و ایشان از آن عمل نهی نکند.برخی معتقدند که نهی نکردن معصوم علیه السلام دلالت می کند بر جواز آن عمل.البتّه در