فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 239

«طبعی»گویند.از آن جا که طبیعت انسان ها مختلف است،دلالت طبعی نیز مختلف خواهد بود.مثلاً بعضی از مردم موقع ناراحتی و درد می گویند:آخ.پس گفتن کلمه«آخ»،دلالت می کند بر وجود درد و ناراحتی،البتّه در صورتی که شنونده علم به ملازمه داشته باشد و این ملازمه نیز بین کلمه و آن معنی نزد گوینده وجود داشته باشد.

دلالت عقلی

هر گاه بین دالّ و مدلول در وجود خارجی آنها ذاتاً ملازمه باشد،دلالت را«عقلی»گویند.مثل اثر و مؤثّر.اگر انسان بداند که مثلاً آفتاب،اثر طلوع خورشید است،همین که از پنجره به بیرون نگاه کرد و آفتاب را مشاهده کرد،فوراً ذهن او منتقل می شود به این که حتماً خورشید طلوع کرده است.

دلالت فعل

در این که فعل معصوم علیه السلام نیز سنّت و دلیل بر حکم شرعی است،اختلافی نیست. (1)اختلاف در نوع حکمی است که از فعل معصوم علیه السلام استفاده می شود.اگر معصوم علیه السلام به وجوب یا استحباب یا اباحۀ فعلی که انجام می دهد و یا به حرمت یا کراهت فعلی که ترک می کند تصریح نماید،بحثی نیست.کلام در جایی است که معصوم علیه السلام کاری را انجام بدهد،یا ترک کند و ما ندانیم آن کار واجب است،متسحبّ است،حرام است یا مکروه؟و یا مباح است و ما می توانیم انجام دهیم یا ترک کنیم؟گروهی از اهل سنّت معتقدند که اگر آن کار از معاملات بود،تنها بر اباحه دلالت می کند و اگر از عبادات بود،جمعی معتقدند که آن کار از واجبات است.جمع دیگری معتقدند که آن عمل معصوم علیه السلام تنها بر اباحه دلالت می کند.تعدادی هم معتقدند که در آن عمل باید متابعت از ایشان کنیم،مگر این که دلیلی بر عدم متابعت وجود داشته باشد؛گروه دیگری بر این باورند که فعل معصوم علیه السلام دلیل بر استحباب آن عمل است.بعضی از علما قول به توقّف را برگزیده و دلیل آورده اند که ما از این قبیل افعال معصوم علیه السلام هیچ