فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 242

همین علّت در تعریف اماره گفته می شود:اماره طریقی است که برای جاهل به واقع جعل شده است و ناظر به کشف واقع است،هر چند کاشفیت آن ناقص است.بنابراین،دلیل در اصطلاح اصولیین عبارت است از چیزی که توصّل به آن،علم به مطلوب را ممکن می سازد.به ظنّ حاصل از اماره که از ظنون معتبر است،«علم تعبّدی»گویند.

-اقسام دلیل:1.دلیل اجتهادی.2.دلیل امضایی.3.دلیل انسداد.4.دلیل تأسیسی.5.دلیل الخطاب.6.دلیل شرعی.7.دلیل عقلی.8.دلیل فقاهتی.9.دلیل لبّی.10.دلیل لفظی.11.دلیل نقلی.توضیح هر کدام را در عنوان مربوط پیگیری نمایید.

یک نکته:تقسیم دلیل به نقلی،عقلی مستقل و عقلی غیر مستقل،به این اعتبار است که دلیل مترادف با قیاس منطقی باشد.به عنوان«استدلال»رجوع شود.

دلیل اجتهادی

شیخ انصّاری رحمه الله می گوید:هر اماره ای که شارع آن را به خاطر کشف و حکایت بالقوّه از واقع معتبر کرده،اگر در احکام باشد،«دلیل اجتهادی»و اگر در موضوعات باشد،«امارۀ معتبر»نام دارد. (1)به عنوان«دلیل اجتهادی»رجوع شود.ادلّه ای که منشأ و مرجع تحصیل احکام و اقعی هستند،به اعتبار این که اجتهاد مجتهد در جهت تحصیل احکام واقعی از آنها است،«ادلّۀ اجتهادی»نامیده می شوند.ادلّۀ اجتهادی معتبر نزد شیعه،کتاب،سنّت،اجماع و عقل است.اهل تسنّن،کتاب،سنّت،اجماع و قیاس را معتبر می دانند.

دلیل الخطاب

مفهوم مخالف را«دلیل الخطاب»گویند.به عنوان«مفهوم»رجوع شود.

دلیل امضایی

اگر دلیل شرعی،دلیلی باشد که عقلا بر اساس آن عمل می کرده اند و شارع آن را تأیید کرده،هر چند با سکوت و عدم ممانعت از آن،«دلیل امضایی»است.یعنی شارع تنها دلیل عقلا را امضا و تأیید و قبول کرده است.