فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 263

شبهۀ غیر محصور

شبهات مقرون به علم اجمالی از دو حال خارج نیستند:1.اطراف شبهه محدود و محصور است که آن را«شبهۀ محصور»گویند.مانند این که می دانم یکی از دو لباسی که متعلّق به من است نجس شده،اما نمی دانم آن لباس نجس،کدام یک از آنها است.2.اطراف شبهه غیر محصور است که آن را«شبهۀ غیر محصور»می نامند.مثلاً در شهر صدها قصّاب مشغول فعالیت هستند که مکلّف با بعضی از آنها هیچ گاه معامله نکرده و نمی کند.در چنین حالتی مکلّف به صورت اجمالی می داند که یکی از قصّاب های شهر مسایل شرعی ذبح را رعایت نمی کند.اما نمی داند آن شخص کدام یک از این قصّاب هاست تا فقط با او معامله نکند.

-ملاک محصوره و غیر محصوره بودن چیست؟جمعی از علما ملاک هایی را بیان کرده اند از جمله:1.نظر عرف ملاک است.2.تشخیص عقلا ملاک است.3.کثرت و فراوانی عدد ملاک است.مثلاً اگر عدد اطراف شبهه به هزار برسد،شبهه غیر محصور خواهد بود و کمتر از آن را باید شبهۀ محصور به حساب آورد.4.اگر بعضی از اطراف علم محل ابتلای مکلّف نباشد،شبهه غیر محصور است.اما اگر تمام افراد محل ابتلا باشند،شبهه محصور خواهد بود هر چند تعداد افراد هم فراوان باشد.

شبهۀ کعبی

-1

«کعبی»یکی از علمای معتزله است.وی معتقد است که افعال اختیاری بندگان از دو حال خارج نیست؛یا حرام است؛یا واجب.پس فعل اختیاری مستحب،مکروه و مباح قابل تصوّر نیست.خلاصۀ عقیدۀ او چنین است:مکلّف از دو حال خارج نیست:1.کار حرام انجام دهد.2.حرام را ترک نماید.ترک کردن حرام،حتما باید در قالب و به واسطۀ انجام دادن یک عمل اختیاری باشد،زیرا انسان همیشه در حال انجام دادن یک فعل است.این عمل اختیاری که انسان انجام می دهد،مقدّمه است برای ترک کردن فعل حرام و چون ترک کردن حرام منحصر است در انجام دادن فعل غیر حرام،پس فعل او