فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 264

واجب است.از این شبهه جواب داده شده است که:ترک حرام،همیشه ناشی از وجود ضدّ آن نیست،بلکه ممکن است ناشی از عدم اراده و انگیزه باشد.به عبارت دیگر:مقتضی برای انجام دادن حرام وجود ندارد.گاهی هم ممکن است عدم ارتکاب فعل حرام،ناشی از وجود مقتضی برای انجام دادن فعل ضدّ حرام باشد.

شبهۀ محصور

به شبهه ای گویند که اطراف آن محصور و محدود باشد.به عنوان«شبهۀ غیر محصور»رجوع شود.

شبهۀ مصداقی

«شبهۀ مصداقی»جایی است که منشأ شک،اشتباه امور خارجی باشد اما مفهوم روشن است.مثلاً می دانم موسیقی غنایی حرام است،اما تردید دارم در حرام بودن این موسیقی که در حال پخش است.

شبهۀ مفهومی

«شبهۀ مفهومی»وقتی است که مفهوم مجمل و مبهم باشد.مثل این که غنا از سوی شارع حرام دانسته شده اما مفهوم غنا روشن نباشد و ندانیم کدام موسیقی غنا گفته می شود.

شبهۀ مقرون به علم اجمالی

گاهی شک و تردید در وجوب و عدم وجوب؛یا حرمت و عدم حرمت چیزی است.این صورت را«شبهۀ بدوی»گویند.اما ممکن است انسان به صورت اجمال علم داشته باشد که چیزی واجب یا حرام است ولی به صورت مشخّص و معین نمی داند که آن واجب یا حرام کدام است.این قسم را«شبهۀ مقرون به علم اجمالی»می گویند زیرا از طرفی اجمالاً می داند که تکلیفی متوجّه او شده است و از طرف دیگر،تفصیلاً نمی داند متعلّق تکلیف کدام طرف است.مثلاً می داند که در روز جمعه،یک نماز بر او واجب است اما نمی داند آن واجب،نماز ظهر است یا نماز جمعه؟یا می داند نوشیدن مایع