فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 266

تحقّق شرط است،اما وجود شرط همیشه وجود مشروط را به دنبال نخواهد داشت؛برخلاف علّت که وجودش مستلزم وجود معلول و عدم آن،مستلزم عدم معلول است.شرط بر سه قسم است:1.عقلی.مانند زنده بودن که شرط علم است.2.شرعی.مانند طهارت که شرط نماز است.3.لغوی.مانند جمله«اگر زید آمد،او را کرام کن».

شرط اتّصاف

-1

هرگاه چیزی در متّصف شدن فعل به ملاک و مصلحت دخالت داشته باشد،آن را«شرط اتّصاف»گویند.مثلاً مصرف دارو برای مریض مفید است و مصلحت دارد.پس شرط متّصف شدن دارو به مصلحت برای این شخص،مریض بودن اوست.

شرط ترتّب

«شرط ترتّب»عبارت از شرطی است که منفعت و سودمندی ملاک و مصلحت بر آن متوقّف باشد.مثلاً دارو نسبت به مریض داری مصلحت و منفعت است،اما گاهی ممکن است این مفید بودن مشروط به مصرف دارو به شکل خاص باشد که اگر آن شرط(مصرف به شکل خاص)رعایت نشود،چه بسا آن مصلحت و منفعت حاصل نشود.این مصرف به شکل خاص را«شرط ترتّب»یعنی ترتّب مصلحت و منفعت دارو برای بیمار می نامند.

شرط متقدّم،متأخّر و مقارن

-2

قیود و مقدّمات وجوب(حکم)و واجب(متعلّق حکم)بر سه قسم اند:1.متقدّم که آنها را«شرط متقدّم»می نامند و عبارتند از شرایط و قیودی که باید قبل از تحقّق حکم یا متعلّق آن موجود باشند.مثلاً استطاعت،شرط متقدّم حکم(وجوب حج).و طهارت های سه گانه،شرط متقدّم متعلّق حکم(نماز)هستند.2.مقارن.شروط و قیود مقارن آن اموری هستند که از حیث زمان،با حکم و متعلّق حکم متّحد باشند.مانند زوال خورشید که شرط مقارن وجوب نماز ظهر است؛و رو به قبله بودن و طهارت داشتن و پوشیده بودن